Karakterologie, een historische tak van de persoonlijkheidspsychologie, ontstond in Duitstalige landen aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Dit vakgebied trok veel aandacht van vroege psychologen en psychoanalytici, waaronder:
Alfred Adler
Sigmund Freud
Carl Jung
Wilhelm Reich
Deze pioniers onderzochten de diepten van het menselijk karakter en de complexiteit van de hersenen, waarmee ze de basis legden voor de moderne persoonlijkheidspsychologie en het moderne denken hierover. Ondanks de verschillen tussen deze pioniers blijft de essentie van de karakterologie, namelijk het begrijpen van de complexe patronen van menselijk gedrag, een hoeksteen van de psychologische wetenschap.
De karakteranalyse van Reich is ontwikkeld door Wilhelm Reich, die wordt beschouwd als de westerse grondlegger van de lichaamsgerichte psychotherapie. Freud en vroege psychologen ontdekten dat er een ontwikkelingsproces in de kindertijd plaatsvindt, dat nu bekendstaat als een periode van plasticiteit in de hersenen. Tijdens deze periode worden de overtuigingen, gevoelens en hechtingen van het kind aan ouders, anderen en objecten op een positieve of negatieve manier beïnvloed.
Wilhelm Reich onderzocht, analyseerde en introduceerde als eerste werkbare archetypen van vijf belangrijke persoonlijkheidsgroepen die zich ontwikkelen vanuit dit proces, waar ontwikkelingsstagnatie optreedt. Reich onderzocht hoe vroege patronen van relatie en hechting aan anderen, indien problematisch, onderbroken of onderhevig aan trauma, in de hersenen en het lichaam kunnen worden “ingebed” en vervolgens in de volwassenheid kunnen worden herhaald.
De letterlijke houding, lichaamsvorm, spier- en vetweefsel, evenals de werking van zintuigen (bijv. gezichtsvermogen), worden in dit proces beïnvloed. Dit resulteert in een correlatie tussen de lichaamsstructuur/vorm en de persoonlijkheid, met bijbehorende emotionele en mentale afweermechanismen of aanpassingen aan het leven. Dit is wat Reich karakterologie noemde.
Alexander Lowen, M.D. (23 december 1910 – 28 oktober 2008) was een Amerikaanse psychotherapeut en de grondlegger van de bio-energetica. Als leerling van Wilhelm Reich ontwikkelde hij samen met John Pierrakos de bio-energetische analyse en richtte hij het International Institute for Bioenergetic Analysis (IIBA) op. Zijn klinische werk heeft geleid tot inzichten die de basis vormen van het moderne psychiatrische begrip en de psychotherapeutische praktijk, en heeft moderne lichaamsgerichte psychotherapiemodaliteiten geïnspireerd.
In mijn opleiding Emotioneel Lichaamswerk- Bio-energetica (vanaf 1994) en wekelijks intensieve sessies Postural Integration, hebben we hoofdzakelijk gewerkt met de inzichten en structuren van Alexander Lowen. Verbaasd was ik niet dat door de structuren en oefeningen bleek een overheersend masochistische karakterstructuur te hebben ontwikkeld. Waar mede-cursisten stopten met een oefening wegens: dat volstaat, de grens is bereikt, ging ik door op wilskracht, al zag ik werkelijk af. Waar we in een structuur uitgenodigd werden om onze plek in te nemen, liet ik de ander voorgaan en stond ik in het midden van de oefenruimte wezenloos voor me uit te kijken. Eén van de trainsters riep me toe toen ik dacht Yes ik heb een plek, ‘ Ga jij eens van mijn plek af.’ Ik stond onthutst en verward op. Ze was de autoriteit, ik kon niet anders, dacht ik, dan op te staan, bijna met een excuus over mijn lippen.
Daarna werd ik boos bij haar woorden: ‘Mieke, dit was jouw plek, en toch sta je op, geef jij je plek aan mij, waarom?’
Onder mijn boosheid leefde een enorm verdriet. En daar gingen we dus mee aan het werk. De kern. En dat was een heel moeizame lange weg.
Ik bedoel maar te zeggen dat karakterstructuren heel veel vertellen over hoe het met ons is gegaan tijdens onze ontwikkeling. En dat dit nooit ofte nimmer op een verkeerde manier misbruikt mag worden, als een scheldwoord of verwijt.
Het is, en dat is mijn ervaring, heel helpend om via het ontdekken van je karakterstructuur heel helpend om jezelf beter te begrijpen, en zo ook de ander.
Als je je afvraagt waarom iemand is hoe hij zich gedraagt, dan is enig inzicht in de biografie van iemand zeer zinvol. Echter is het mogelijk om aan daar het werk in te doen, op een manier dat aan veel woorden voorbijgaat. Het is een weg van doorvoelen en bewegen, begrijpen waarom de dingen zijn gegaan zoals ze zijn gegaan. Op weg naar het midden, ondanks en dankzij….
Dus ja, waarom blijven sommige mensen in hun eigen hoofd hangen, terwijl anderen constant behoefte hebben aan bevestiging? Waarom streven sommigen naar controle, terwijl anderen het in stilte ondergaan?
Het antwoord ligt in diepgewortelde karakterstructuren – onbewuste patronen die bepalen hoe we denken, voelen en ons gedragen.
Als we karakterstructuren bekijken vanuit het leiderschap en wat we daarin te zien krijgen, is het niet zo gek of vreemd meer daar zelf één en ander in te ontdekken. Wederom niet vanuit een oordeel.
Waarom schrijf ik daar nu even een kort blog over? Meestal inspireren cliënten me in gesprekken waar ik na een intens gesprek over nadenk, onvermijdelijk komen daar ook wel raakvlakken in beweging, vanuit de weg die ik heb afgelegd en nog steeds onderweg ben. Niet meer vanuit de pijn die er is geweest, maar zeker wel vanuit dankbaarheid voor al die obstakels en hindernissen en de juiste professionele actoren en mede-cursisten in het veld. Met juist bedoel ik: die met zachte kracht ‘ zeg maar, voel maar, ga maar, hier ben je veilig, hier ben je welkom mee, je wordt gezien en begrepen in jouw pijn’, de zorgzame hand boden , tot ik me veilig kon voelen bij mezelf.
Ik merk op dat toch heel wat mensen in een fase van afbraak en opbouw bewegen- binnen het familiesysteem vooral. Dynamieken die een diepgaande verandering ondergaan, van slachtoffer naar leider/dader van het eigen leven, zo ook in vriendschappen, het werkveld, op het vlak van gezondheid ( in eigen handen nemen), het is best heel diep gelaagd. Zo’n gesprekken zijn werkelijk een geschenk, een cadeau. ‘Op dit moment is het heel pijnlijk’, vertelde deze klant, ‘ maar ik weet dat ik hier doorheen ‘moet, het moet eerst echt slechter gaan, voor het beter wordt.’
Het lichaam is een ‘bevroren’ geschiedenis, daar leeft onze geschiedenis ( om het bij het hier en nu te houden) en daar kunnen we het nodige herschrijven maar dat komt niet uit de lucht gevallen. Je kunt veel schrijven erover, maar je kunt het pas schrijven als je dat ook werkelijk doorleefd hebt. Wat het ook mag zijn, of geweest zijn.
Er werd wel eens grappend gezegd dat ik wel een masochist moest zijn om mijn biografie tot op het diepste niveau te herleven. Achteraf gezien is dat net mijn redding geweest, het toestaan van het herleven, maar wel in de handen van de juiste actoren, zoals ik hierboven schreef.
Je gaat toch, als ik zo’n vergelijking mag maken, ook bij een tandarts met een gezond en onderhouden gebit? Of niet?
Waarom is het belangrijk voor leiders? Als we het hebben over leiderschap, wat is dat dan in feite?
Omdat leiderschap niet alleen emotionele intelligentie is, maar ook belichaamd. De manier waarop je je gedraagt, de spanningen die je met je meedraagt en de energie die je uitstraalt, beïnvloeden allemaal hoe je je presenteert in het bedrijfsleven en in je privéleven.
Veel leiders opereren echter vanuit hun hoofd, en vertrouwen uitsluitend op logica, strategie en analyse.
Zoals Dr. Alexander Lowen, de grondlegger van bio-energetische analyse, ontdekte: wanneer we de verbinding met ons lichaam verliezen, beperken we onze emotionele intelligentie, veerkracht en het vermogen om anderen te inspireren.
De meesten van ons weten intuïtief dat iemand met een ingevallen borstkas moeite kan hebben met zelfvertrouwen, terwijl iemand met een stijve houding kwetsbaarheid kan vermijden. Deze chronische fysieke patronen – gevormd in de vroege jeugd – bepalen hoe je leiding geeft, communiceert en met stress omgaat.
Lowens werk laat zien dat echt succes vereist dat je weer contact maakt met jezelf en je emoties.
Je houding, de manier waarop je spanning vasthoudt en zelfs je ademhaling vertellen een dieper verhaal dan je woorden.
Zijn werk onderzoekt hoe de manier waarop we ons gedragen – zowel fysiek als emotioneel – bepaalt hoe we ons presenteren, inspireren en invloed uitoefenen op de mensen om ons heen.
De vijf bio-energetische karakterstructuren in leiderschap
Het herkennen van je vijf bio-energetische karakterstructuren is de eerste stap om je standaardpatronen te begrijpen en te leren hoe je je kunt bevrijden van onbewuste, beperkende overtuigingen. Laten we ze eens nader bekijken en erover nadenken.
Alexander Lowens concept van bio-energetische karakterstructuren is gebaseerd op het idee dat deze patronen zich ontwikkelen als defensieve aanpassingen aan onvervulde behoeften in de vroege kindertijd – met name de behoefte aan veiligheid, liefde en verbondenheid.
Elke structuur vertegenwoordigt een manier waarop lichaam en geest zich aanpassen om zich te beschermen tegen pijn, afwijzing of een gebrek aan veiligheid. Deze aanpassingen creëren energetische blokkades in het lichaam, die de houding, spierspanning, ademhalingspatronen en emotionele expressie beïnvloeden.
1. Schizoïde structuur.
Ontstaat door vroege afwijzing of een gebrek aan emotionele veiligheid.
→ Leidt tot afstandelijkheid en terugtrekking in de geest.
2. Orale structuur.
Ontstaat door emotionele verwaarlozing of inconsistente zorg.
→ Leidt tot afhankelijkheid of overmatige zelfredzaamheid.
3. Psychopathische structuur. Ontstaat door verraad of manipulatie in vroege relaties.
→ Resulteert in controlezucht en het vermijden van kwetsbaarheid.
4. Masochistische structuur. Ontstaat door onderdrukking en conditionering op basis van schaamte of schuldgevoel.
→ Creëert patronen van zelfopoffering en onderdrukte wrok.
5. Rigide structuur.
Ontstaat door voorwaardelijke liefde gebaseerd op prestaties.
→ Resulteert in perfectionisme en emotionele onderdrukking.
********************************************************************
1. De schizoïde structuur: de visionaire leider die moeite heeft met vertrouwen
Kenmerken: zeer intellectueel, innovatief en diepgaand analytisch. Schizoïde leiders leven vaak in hun eigen hoofd en scheiden gedachten van emoties. Ze zien patronen die anderen over het hoofd zien, maar hebben moeite om zich verbonden te voelen met mensen en de realiteit.
Sterke punten van het leiderschap: breed perspectief, visionaire ideeën en een sterk probleemoplossend vermogen.
Uitdagingen: trekt zich terug in gedachten in plaats van actie te ondernemen, heeft moeite met het vertrouwen van teams en kan emotioneel afstandelijk overkomen.
Lichaamssignalen: spanning in de ruggengraat, koude handen, een gevoel van losgekoppelde benen en een neiging tot fysieke terugtrekking.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik ben geen aandacht waard. Het is beter om in mijn gedachten te blijven.”
“De wereld heeft me afgewezen, dus trek ik me terug in mezelf – ik kom er wel uit als ik maar lang genoeg nadenk.”
2. De orale structuur: de verbindende leider die bang is om alleen te zijn
Kenmerken: warm, betrokken en emotioneel afgestemd. Orale leiders gedijen goed in sociale omgevingen, maar kunnen moeite hebben met zelfredzaamheid en emotionele stabiliteit. Ze voelen vaak een innerlijke leegte en zoeken externe bevestiging.
Sterke punten in leiderschap: uitzonderlijke communicatieve vaardigheden, een sterk emotioneel intelligentieniveau en het vermogen om teams met een hoog vertrouwen op te bouwen.
Uitdagingen: moeite met grenzen, overbelast zichzelf om goedkeuring te krijgen en loopt risico op een burn-out door constant te geven.
Lichaamssignalen: ineengedoken houding, zwakke spiertonus en de neiging om in te storten onder stress.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik krijg nooit wat ik nodig heb, of het is altijd het verkeerde.”
“Mensen wijzen me af omdat ik anders ben – ik hoor er niet bij.”
*******************************************************************
3. De psychopathische structuur: de charismatische leider die bang is voor kwetsbaarheid
Kenmerken: zeer ambitieus, strategisch en charismatisch. Ze zijn meesters in beïnvloeding en overtuiging, en leiden vaak met controle en berekende charme.
Ze kunnen echter moeite hebben met authentieke emotionele verbinding en hun eigen diepere gevoelens ontkennen.
Sterke punten in leiderschap: overtuigend, zelfverzekerd en bedreven in het navigeren door machtsverhoudingen.
Uitdagingen: kunnen te controlerend, wantrouwend of losgekoppeld van hun eigen emotionele wereld worden.
Lichaamssignalen: overontwikkeld bovenlichaam, spanning in de nek en schouders en een stijve, rechtopstaande houding.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik kan mezelf niet toestaan te voelen – het zou te overweldigend zijn.”
“Ik heb niemand nodig. Ik doe dit wel alleen.”
Echt leiderschap komt voort uit macht mét anderen, niet uit macht óver anderen.
**********************************************************************
4. De masochistische structuur: de loyale leider die bang is om ruimte in te nemen
Kenmerken: zeer verantwoordelijk, gedisciplineerd en toegewijd aan dienstbaarheid en stabiliteit. Masochistische leiders stellen anderen op de eerste plaats, maar worstelen met zelfexpressie en assertiviteit. Ze kunnen onbewust hun eigen succes saboteren.
Sterke punten voor leiderschap: betrouwbaar, hardwerkend en uitstekend in het volhouden van langetermijnprojecten.
Uitdagingen: onderdrukken mogelijk emoties, hebben moeite met het stellen van grenzen of ervaren wrok door te veel te geven.
Lichaamssignalen: compacte lichaamshouding, spanning in de nek en kaak, en een neerwaartse, ingehouden houding.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik ben niet veel waard, maar ik doe alles voor je.”
“Als ik de controle neem, eindig ik alleen.”
*********************************************************************
5. De rigide structuur: de perfectionistische leider die bang is om los te laten
Kenmerken: zeer gedisciplineerd, gestructureerd en prestatiegericht. Rigide leiders zoeken externe bevestiging door prestaties, maar kunnen moeite hebben met emotionele flexibiliteit.
Leiderschapskwaliteiten: detailgericht, resultaatgericht en zeer competent.
Uitdagingen: kan overdreven zelfkritisch zijn, moeite hebben met ontspanning en het moeilijk vinden om het proces te vertrouwen.
Lichaamssignalen: goed geproportioneerd, gespierd lichaam met chronische spanning, vooral in de rug en benen.
Innerlijke overtuigingen en denkbeelden:
“Het leven is een probleem dat ik moet oplossen.”
“Ik word alleen geliefd als ik iets bereik.”
**********************************************************************
Hoe bio-energetische structuren je innerlijke denkbeelden en denkbeelden vormgeven
Onze onvervulde behoeften uit onze jeugd bepalen niet alleen hoe we ons fysiek gedragen, maar ook de innerlijke denkbeelden en overtuigingen die onze gedachten, emoties en beslissingen sturen.
Elke bio-energetische structuur draagt een kernovertuigingssysteem met zich mee, geworteld in ervaringen uit het verleden, dat subtiel bepaalt hoe we succes, relaties en uitdagingen benaderen.
• De schizoïde denker gelooft dat hij/zij het veiligst is in zijn/haar eigen geest en vermijdt diepe verbindingen.
• De orale zoeker vreest dat hij of zij nooit genoeg zal hebben en is constant op zoek naar externe bevestiging.
• De psychopathische strateeg gelooft dat kwetsbaarheid gevaarlijk is en dat macht de enige manier is om veilig te blijven.
• De masochistische verzorger voelt dat hij of zij zijn of haar behoeften moet onderdrukken om geaccepteerd te worden.
• De rigide presteerder is ervan overtuigd dat hij of zij alleen door prestaties liefde waard kan zijn.
Deze onbewuste overtuigingen bepalen hoe we omgaan met leiderschap, stress en topprestaties – totdat we ze bewust veranderen.
Het helen van deze structuren houdt in dat we geblokkeerde energie loslaten, opnieuw contact maken met onvervulde behoeften en onderdrukte emoties integreren – daarom zijn lichaamsgerichte therapieën (somatisch werk, ademhalingsoefeningen, beweging) en innerlijk werk (deelwerk, hypnotherapie en energieheling) zo krachtig.
Als je wilt leiden met ware kalmte en zelfvertrouwen – waar helderheid, veerkracht en emotionele intelligentie samenkomen – begin dan bij je lichaam.
Je lichaam liegt niet.
*********************************************************************
Het verhaal herschrijven: Innerlijk werk en energieheling
Elk van deze karakterstructuren is ontstaan als overlevingsstrategie, maar ze hoeven je niet te definiëren. Transformatie begint met het herkennen van deze oude overlevingspatronen en het werken aan het loslaten ervan, zowel op het niveau van lichaam en geest als op het energetisch niveau.
• Deelwerk helpt ons opnieuw contact te maken met het innerlijke kind en de onvervulde behoeften achter deze structuren.
• Hypnotherapie omzeilt het bewuste denken om beperkende negatieve overtuigingen op het onderbewuste niveau te herprogrammeren.
• Bio-energetische oefeningen helpen opgeslagen spanning los te laten en de natuurlijke emotionele stroom te herstellen.
• Energiewerk verwijdert blokkades en herstelt het evenwicht op een dieper, vibrationeel niveau.
Door lichaam, geest en energieheling te integreren, kunnen succesvolle mensen zich bevrijden van oude patronen en ware kalmte en zelfvertrouwen belichamen – leidinggeven met zowel kracht als innerlijke rust.
Je volgende stap : kijk welke structuur bij jou resoneert. Begin je helingsproces vervolgens met diepgaand zelfbewustzijn, compassie en de moed om opnieuw contact te maken met de kalme en zelfverzekerde versie van jezelf.
https://bioenergetics.org.uk/characterology/ (interessante link)
Dit blog is uiteraard basisinformatie. Ik weet hoe het werkt, wat het doet, en je mag daar veel over lezen, door het zelf te ervaren, wordt die informatie heel levend. Een levende realiteit.
Warme groet
Mieke