©Mieke
Omdat een kind zoveel meer is dan alleen een hoofd dat kennis moet opnemen.
Kunst geeft kinderen de ruimte om te ontdekken, te voelen, te creëren en zichzelf uit te drukken. Het leert hen niet alleen hoe iets moet, maar vooral ook: wat zie ik, wat voel ik, wat wil ik uitdrukken….
In het Waldorf-Steiner onderwijs is kunst geen extraatje naast het kennisgerichte leren, het is geen vak maar geïntegreerd in het ontwikkelingscurriculum.
Kunst loopt als een rode draad door het onderwijs heen. Rekenen kan kleur krijgen, geschiedenis kan tot leven komen in een schildering, taal kan worden beleefd in een toneelstuk en natuur wordt ineens tastbaar wanneer een kind haar tekent, boetseert of schildert.
Van het verwonderde kind dat met bijenwas iets nieuws in zijn handen ontdekt, tot de oudere leerling die leert werken met houtskool, vorm, licht en perspectief: steeds wordt er een volgende laag toegevoegd.
Daarin zit voor mij de meerwaarde en kracht van kunst in het onderwijs.
Het ontwikkelt niet alleen vaardigheden, maar ook aandacht, verbeeldingskracht, gevoel en vertrouwen.
Kunst helpt kinderen om met een open blik naar de wereld te kijken. Om vragen te stellen. Is dat één van de mooiste dingen die we kunnen van jongs af aan mee te kunnen geven? Niet alleen feitenkennis te verwerven, maar ook te leren kijken, te zien, te beleven en vorm te geven?
Welke ruimte, vraag ik me steeds vaker af, krijgt kunstzinnige ontwikkeling – dus ook het woord- de muziek- de beweging….nog ruimte. Niet als een vak apart maar levendig verweven in wat in iedere ontwikkelingsfase van het opgroeiend kind kenmerkt…
In het Waldorf-onderwijs is kunst daarom geen extra vak naast rekenen, taal of wereldoriëntatie. Het is een manier van leren die het hele kind aanspreekt: hoofd, hart en handen.
Wanneer een kind schildert, boetseert, tekent, muziek maakt of toneel speelt, ontwikkelt het niet alleen een vaardigheid. Het leert ook kijken, luisteren, wachten, proberen en opnieuw beginnen. Het ontdekt dat iets niet meteen hoeft te lukken. Dat aandacht verschil maakt. Dat schoonheid ontstaat door zorg en oefening en is voeding voor het ontwikkelen van ‘deugden’, van binnenuit. Niet door wat opgelegd wordt, van buitenaf, wat nu steeds vaker gebeurt, uit onmacht, uit het niet meer te weten…
Kinderen krijgen vaak te horen geduldig te moeten zijn, moedig of zorgvuldig, maar wat als kinderen die voeding niet van binnenuit kunnen ontwikkelen en verfijnen doordat er geen belangstelling is voor wat innerlijk impulseert, wat als er geen omgeving is die die deugden in hen tot een actieve beleving opwekt, geen mogelijkheden of situaties gecreëerd worden waarin die kwaliteiten tot wasdom worden gebracht?
Het is eigenlijk heel eenvoudig, maar misschien te eenvoudig dat men eraan voorbij loopt.
Een schilderij vraagt aandacht.
Een moeilijke vorm vraagt volharding.
Samen muziek maken vraagt luisteren naar de ander.
Een toneelstuk vraagt moed om jezelf te laten zien.
Boetseren vraagt vertrouwen in wat nog niet helemaal zichtbaar is.
Zo worden deugden geen abstracte begrippen, maar geleefde ervaringen.
Nu gelden vooral verboden en geboden, maar als we eens helder (durven) te kijken naar de manier waarop kinderen zich op steeds jongere leeftijd gewelddadig gedragen, en op dezelfde manier met die realiteit omgaan, straffen en belonen, verbieden en isoleren, vind je dan niet zelf dat er heel dringend iets zal moeten veranderen?
Door eerst in onze eigen omgeving te kijken of we nog enige belangstelling hebben voor het schone, het goede, het mooie, eigen innerlijke deugden aan te kijken en hoe dat verder vorm kan krijgen op een plek waar het kind wordt ‘gevormd’. En onder gevormd worden heb ik niet over een afgewerkt product, dat klaargestoomd moet worden te ‘overleven’ in een materiële wereld.
Je antwoord staat vast: we leven toch in een materiële wereld. Is dat alles, stel ik dan de vraag? Is dat niet wat beperkt en armoedig denken?
Ik deel dit vandaag na een heel diepgaand gesprek met een moeder die het niet meer weet…met een hoogbegaafd-meervoudig begaafd jong kind- hoogsensitief. Als in een systeem geen ruimte is om al die gebieden die bijdragen tot een ontwikkelend heel mens, zien we steeds meer jongeren ‘uitvallen’. Dit zijn degenen die signalen geven, dit zijn degenen die ik zie als enorme katalysators.
En dan kom je mij misschien wat lachwekkend of met ongeloof zeggen: Wat kan het kunstzinnige daarin écht betekenen. Complete onzin.
Maar dat ken ik, die mensen ken ik, en die kan ik niet -meer bereiken. Dat is net zoals cliënten vertellen dat mensen met wie ze ooit een fijn contact hadden, veranderd is tot helemaal stopt. Sommigen blijven dezelfde route volgen, anderen maken het web van de geprogrammeerde routes los. Dan kunnen contacten tot zelfs vriendschappen eindigen.
Er is ook het fenomeen dat als je je niet houdt aan onuitgesproken afspraken, vooral vrouwen hebben dat met elkaar, zoals iets doen wat binnen een groep niet thuishoort, dan word je onvermijdelijk uit een groep of omgeving verbannen, genegeerd of doodgezwegen.
We gaan dat dus niet verbloemen. Maar het gebeurt dus wel. Verder kun je er niets mee dan laten….. belangrijk is vooral mee te bewegen met en naar mensen die zich niet klampen aan stille onuitgesproken afspraken.
Het stemt me wel positief en blij dat er wel mensen, ouders, opvoeders…zijn die na lang zoeken in dezelfde richting, er wel oren naar hebben. En mee nadenken, mee voelen, mee afstemmen en die echt luisteren naar de signalen van hun kind.
Wat niet gekend is, is onbemind, echter….door zich open te stellen, daar ontvankelijk in te zijn, kun je zelf misschien iets ontdekken wat dieper raakt dan het weten, dan de kennis, dan alles wat lijkt op succesvol te zijn.
Ik had het er ook over met vriend Ridzerd; we delen onze kerngedachten rond de enorme vervlakking van morele deugden, gewetensontwikkeling, het dieper vastklampen aan het materiële leven. En wijzen naar de slechteriken, de daders…
Als dit het is wat de toekomst wordt voor het jonge opgroeiende kind….
Mooie inspirerende video van 1’12”
The Journey of Art in Waldorf Education | How Art Transforms Learning
The Journey of Art in Waldorf Education | How Art Transforms Learning
Mieke 
