We hebben allemaal verhalen. Verhalen over wat ons is overkomen, wat we hebben meegemaakt, waar we pijn hebben gevoeld of juist trots op zijn. Die verhalen helpen ons om betekenis te geven aan ons leven. Maar wat als precies die verhalen — die we blijven herhalen — ons juist tegenhouden om te veranderen? Veranderen omdat je last hebt van iets of iemands houding/gedrag.
Het klinkt misschien tegenintuïtief. Praten over wat ons dwarszit wordt vaak gezien als een belangrijke stap richting groei. En dat is het ook. Maar er is een kantelpunt. Een moment waarop herhalen geen verwerking meer is, maar bevestiging wordt. En precies daar schuilt de valkuil.
In het begin helpt het om een ervaring onder woorden te brengen. Wanneer hetzelfde verhaal zich blijft herhalen — in gesprekken, in gedachten, in hoe je jezelf definieert — kan het ongemerkt een vaste identiteit worden.
“Ik ben iemand die altijd wordt afgewezen.”
“Ik heb nu eenmaal pech in relaties.”
“Bij mij loopt het nooit zoals gepland.”
” X of Y loopt constant over mijn grenzen.”
De lijst is eindeloos….
Dit zijn geen losse observaties meer. Het zijn overtuigingen geworden. En overtuigingen sturen gedrag.
Wat ooit begon als een poging om te begrijpen wat er gebeurd is, verandert langzaam in een script dat zich blijft afspelen.
Herhalen voelt vaak als iets doen. Je praat erover, denkt erover na, analyseert het. Het geeft een gevoel van controle en zelfs van vooruitgang. Maar in werkelijkheid kan het een cirkel zijn zonder uitgang.
Je blijft bewegen… maar je komt nergens anders uit. (in rondjes draaien, eromheen draaien= de vicieuze cirkel)
Dit is wat je zou kunnen noemen ‘mentale herkauwing’. Het opnieuw en opnieuw doorlopen van hetzelfde verhaal zonder dat er iets nieuws wordt toegevoegd. Geen nieuwe betekenis, geen ander perspectief, geen andere keuze.
Er zitten meestal goede bedoelingen achter als begrepen willen worden, erkenning krijgen.
Er speelt echter ook iets anders mee, namelijk vertrouwdheid. Zelfs een pijnlijk verhaal kan comfortabel worden omdat het bekend is. Het geeft houvast. Het vertelt ons wie we zijn — ook al beperkt het ons.
Soms lijkt het alsof iemand vastzit in het herhalen van hetzelfde verhaal. Maar onder dat herhalen zit vaak een diepere behoefte: gehoord en begrepen te worden, en ook om ‘stoom’ af te blazen.
In gesprekken kan er dan een subtiele mismatch ontstaan. Waar de één voorzichtig richting verandering beweegt — bijvoorbeeld door te zoeken naar een eerste stap of nieuw gedrag — zit de ander nog volop in de behoefte om erkend te worden in wat er speelt.
Wanneer die erkenning nog niet volledig gevoeld wordt, gebeurt er iets opvallends: het verhaal komt opnieuw. Niet omdat het niet eerder verteld is, maar omdat het nog niet diep genoeg geland is.
Paradoxaal genoeg is het precies die erkenning die nodig is om beweging mogelijk te maken. Want pas wanneer iemand voelt ‘mijn verhaal mag er helemaal zijn’ , ontstaat er ruimte om het ook even los te laten — en voorzichtig iets anders te proberen.
Dit vraagt soms om vertragen in plaats van versnellen. Eerst echt aansluiten, spiegelen en verdiepen en pas daarna de brug maken naar verandering.
De valkuil hierin is dat twee verschillende snelheden ontstaan in het gesprek. Echter kan het lastiger worden wanneer
alles hetzelfde blijft, zonder nieuwe inzichten, zonder kleine stapjes te zetten. Het verhaal bepaalt iemands identiteit, het verhaal kan iemands energie leegroven, dat ook zo ervaren en dan volgt hierop terug een maar…
Dan ben je niet meer aan het verwerken. Dan ben je aan het vasthouden.
Verandering begint niet per se met een nieuw verhaal, maar met een andere relatie tot je verhaal.
Dat kan betekenen dat je jezelf vragen stelt zoals
* Wat levert het mij op om dit verhaal te blijven herhalen? Nog meer irritatie, nog meer boosheid en wrevel, nog meer van alles wat zich op termijn uitkristalliseert in je lichaam?
* Wie ben ik zonder dit verhaal? Geen slachtoffer meer= geen aandacht, medelijden, sympathie versus ik ben de dader en verantwoordelijk voor mezelf en misschien neem ik het risico dat ik de sympathie, het medelijden van die mensen die me eerder troostten kan verliezen. Voor sommigen ben je dan niet meer zo interessant.
* Welk gedrag (en dynamiek) blijft hierdoor in stand? ‘Iedereen’ loopt over mijn grenzen, er is geen respect voor mij’.
* Wat zou een kleine, andere keuze zijn — los van dit verhaal? Ik ga nu aan het werk met helder en duidelijk communiceren in het aangeven van een gezonde grens.
Het gaat niet om ontkennen wat er is gebeurd. Het gaat erom dat je niet langer alleen maar vanuit dat verhaal blijft leven.
Wanneer je stopt met automatisch herhalen, ontstaat er ruimte. Ruimte om anders te kijken. Anders te handelen. Een andere betere gezonde keuze te maken.
Dat betekent niet dat het verleden verdwijnt. Maar het verliest wel zijn grip op jouw leven.
Verandering ontstaat niet door het verhaal eindeloos te blijven herhalen- en tegelijk te ervaren dat je emoties, gevoelens en je gezondheid er onder lijden. Door op een gegeven moment iets anders te doen dan wat het verhaal je voorschrijft, zet je een voor jou veilige moedige stap.
Verhalen zijn krachtig. Ze kunnen helen, verbinden en richting geven. Maar ze kunnen ons ook gevangen houden als we ze blijven herhalen zonder ze te bevragen, zonder de wilskracht op te brengen het noodzakelijke werk te doen.
Als je merkt dat je steeds terugkomt bij hetzelfde verhaal, stel jezelf dan eens een andere vraag
* Helpt dit me nog — of houdt het me vast?
Dat ene inzicht kan al het begin zijn van echte verandering.
Heb het goed, Mieke