Zodra je de opgewekte melodie van De lente (La primavera) hoort, weet je meteen: het is voorjaar. Met de trillende en springerige viooltonen in het eerste deel is het net alsof je de vogels hoort zingen.
**Largo
De sluimerende muziek in het tweede deel beeldt ruisende bladeren uit, terwijl een geitenherder in de wei ligt te slapen. Zijn trouwe hond blaft: als een soort ‘woef, woef’ speelt de altviool steeds twee tonen die de rust doorbreken.
***Allegro
De vrolijke sfeer gaat verder in het derde deel met een volksdans. Een levendige melodie met een lichtvoetig dansritme klinkt over een lage, aanhoudende toon, die als een doedelzak klinkt. De soloviool bespeelt vaak twee snaren tegelijk, iets wat je vaak hoort in volksmuziek.
*Symfonisch gedicht
Allegro
De lente komt eraan.
De vogels vieren haar terugkomst met feestelijk gezang,
murmelende beekjes stromen
onder een zacht aaiend briesje.
Donderstormen, die de lente aankondigen,
bedekken de lucht met hun donkere mantel.
Als ze zwijgen klinkt opnieuw
de betoverende zang van de vogels.
Largo
Op de met bloemen overdekte weide slaapt de geitenhoeder
onder de zacht ritselende bladertakken,
zijn trouwe hond naast hem.
Allegro
Aangespoord door het feestelijk geluid van de doedelzakken
dansen de nymfen en de herders lichtvoetig
terwijl de lentehemel schitterend verschijnt.’
* Met ‘De vier jaargetijden’ was Vivaldi zijn tijd ver vooruit. Het is namelijk een van de eerste programmatische stukken in de muziekgeschiedenis, dat wil zeggen, muziek die iets uitbeeldt. Pas in de negentiende eeuw werd programmamuziek echt gangbaar. Ook werd dit genre toen eigenlijk alleen voor grote orkesten geschreven; het lukte Vivaldi dus al 200 jaar eerder om zijn verhaal te vertellen met ‘slechts’ een soloviool, strijkorkest en klavecimbel. Ook was opera in Vivaldi’s tijd hét genre om een verhaal mee te vertellen. Bijzonder was dus dat Vivaldi dit niet probeerde met vocale, maar instrumentale muziek.
De vier jaargetijden is dus niet alleen prachtig om naar te luisteren; het vertelt een verhaal dat iedereen over de hele wereld kan herkennen. Met de sonnetten erbij te nemen, te verbinden met de prachtige muziek, vormt dit alles een mooi geheel, dat spreekt tot de verbeelding.
Kwaadheid vasthouden is op termijn schadelijk voor je hart en andere vitale organen. Kwaadheid, frustratie, irritatie zijn primair verbonden emoties met de lever. Secondaire emoties die met de lever verbonden worden zijn: verbittering, jaloezie, teleurstelling, het gevoel ge-of misbruikt te worden, niet in staat om dingen te laten gaan.
Vastgehouden kwaadheid vertroebelt ons logisch en helder denken, en kan ervoor zorgen dat we impulsief handelen, reageren.
In emotioneel evenwicht bevindt het PRIMAIR EE punt van de lever zich aan de rechterzijde, ongeveer halverwege langs de onderkant van de borstkas aan de voorkant van het lichaam, van het midden naar de zijkant.
Masseren van dit punt en de affirmatie uitspreken, zorgt ervoor dat de energie loskomt en uit je systeem wordt opgeschoond.
‘ Ik houd van mezelf en accepteer mezelf met mijn kwaadheid en frustratie.’ Adem in, adem uit. Herhaal enkele keren bewust deze affirmatie terwijl je het primair EE punt van de lever masseert. Hoe bewuster je voelt en de woorden die je uitspreekt, hoe diepgaander het effect.
Het SECUNDAIR EE-punt is de galblaas en bevindt zich op een halve vingerbreedte (op de horizontale lijn) vanaf de ooghoek.
VERGEVING: vergeving doe je voor jezelf, je bevrijdt jezelf van toxische emoties ( boosheid, frustratie, teleurstelling vasthouden, niet verwerken heeft een toxisch effect op de lever en de galblaas).
Door te vergeven laat je de banden met het verleden los.
Klop zachtjes op de punten, adem diep in en uit.
Actief aan het werk gaan is bevrijdend voor jezelf. Je schept opnieuw verbinding met je hoofd-denken, je hart- voelen, waardoor je met meer gratie, gemak en flow afstemt op een vrede en vreugdevol bestaan.
Ik denk met heel veel plezier en dankbaarheid terug aan deze super intense boeiende opleiding.
Het boek is nog steeds bij bol.com aan te schaffen voor een prikje.
Het houtelement heeft alles te maken met besluitvorming, planning en wordt geassocieerd met het vermogen om naar dingen uit te kijken. De natuurlijke uitdrukking van dit element is plannen maken, nieuwe manieren zoeken om dingen te doen, groeien en uitbreiden, wat onze aangeboren wijsheid is. De persoonlijkheidsaspecten zijn onbevreesd, krijgersgedreven, assertief en charismatisch.
Gewoonlijk wordt een gezonde, gelukkige lever getoond bij mensen die geboren leiders zijn en zich op hun gemak voelen; comfortabel praten met een groot publiek, zonder rekening te houden met verantwoordelijkheid en het begeleiden van anderen. Een persoonlijkheid met een houtelement in de Chinese geneeskunde is zo iemand.
Leverenergie die niet tot uiting komt en geïnternaliseerd blijft, kan fysieke en emotionele symptomen veroorzaken.
Als we boos/gefrustreerd zijn, onderdrukken we die woede, en veel van die energie wordt opgeslagen als leverwarmte. Soms klemmen we onze kaken veel op elkaar, of snakken we naar knapperig voedsel of kauwen we op kauwgom om wat van die opgebouwde spanning los te laten. Dit gebeurt wanneer we gefrustreerd of super gestrest zijn. Kauwen helpt vastzittende energie af te leiden.
De leverfunctie helpt bij de spijsvertering en in combinatie met de galblaas emulgeren ze samen vetoplosbare stoffen tot wateroplosbare stoffen. Ze elimineren gifstoffen uit bloedcellen en verwijderen oude bloedcellen via de G.I. spoor dat de ontlasting een bruine kleur geeft.
Een goede zelfevaluatie om te meten of de gepaarde organen al dan niet in gevaar komen bij het afbreken van vetoplosbare stoffen, is door op te merken of je ontlasting blijft drijven in plaats van zinkt. Als het altijd blijft drijven, kan dit een indicatie zijn dat cholesterol zich ophoopt in de dikke darm.
De lever geeft altijd gal af en helpt de galblaas om vetten te emulgeren tot in water oplosbare stoffen voor een betere eliminatie van ongezonde vetten. Daarom is het van cruciaal belang om vitamine C, donkergroene bladgroenten, goede vezels en bepaalde aminozuren te hebben om dit proces te ondersteunen.
Het is niet ongebruikelijk dat de galblaas wordt verwijderd; de meeste mensen moeten uiteindelijk veel enzymen nemen om de spijsvertering en vaak ongewenste gewichtstoename te minimaliseren. Vandaar nogmaals het belang van het eten van voldoende vezels en antioxidanten om overtollig vet en gekristalliseerde eiwitten in het lichaam te helpen spoelen en voorkomen.
Wat is nog een teken dat zich zou kunnen voordoen en dat je ertoe zou kunnen aanzetten een mogelijk leverprobleem aan te pakken?
Strakke spierkrampen. Als je galblaasstenen hebt , begint je borst of rechterschouder meestal pijn te doen en/of pijn in het rechterbovenkwadrant van de maag.
Sommige mensen ontwikkelen jicht omdat het lichaam de eiwitkristallen niet kan afbreken en deze in de tenen, knieën of gewrichten terechtkomen. Het is de lever die een grote rol speelt bij de eiwitsynthese en het suikermetabolisme, omdat de lever suiker opslaat en wat hij niet kan opslaan, het teveel gaat naar onze buik en verandert in buikvet.
Meestal zijn tekenen van een meer gevorderde, ongezonde lever geelzuchtige ogen, een gelige huid, zware levervlekken of kleine rode puntjes op de huid, voornamelijk in het midden van het lichaam.
De (lever/galblaas) gepaarde organen hebben manieren om in balans te zijn door middel van kleur, geuren, smaak, vormen en materialen die verband houden met het houtelement. De kleuren zijn blauw, groen en bruin. Mensen houden misschien van groene planten of voelen zich het meest aangetrokken tot groene planten of de kleur groen om zich heen. Groen is de bijbehorende kleur voor de lever.
De interne organen zijn in de TCM-visie veel meer dan fysieke structuren. Het zijn complexe systemen waarbij ook aspecten van de geest, emoties en ziel betrokken zijn. Niet alleen heeft elk orgaan een fysiologische functie, het heeft ook functies op het onzichtbare niveau van vitale energie, of Qi.
Elk orgaan is op unieke wijze gerelateerd aan een lichaamsweefsel, een zintuig, emotie, smaak, geluid, klimaat en een richting. Deze kwaliteiten zijn georganiseerd in de Theorie van de Vijf Elementen.
Dit eeuwenoude systeem biedt TCM-beoefenaars een raamwerk om gezondheidsproblemen te begrijpen, diagnosticeren en behandelen.
Het verzachten van de stroom van Qi, bloed en emoties
Bij dit orgaansysteem draait alles om een soepele doorstroming. De oude TCM-klassieker, de Nei Jing, beschrijft de lever als “De wortel van het stoppen van alle extremen.” Dus waar of wanneer er ook maar een overschot of tekort is aan Qi, bloed of emotie, het is de taak van de lever om de zaken glad te strijken. Wanneer deze energiefunctie verstoord raakt, kan dit tot stagnatie leiden.
De circulatie van Qi en bloed door uw lichaam kan traag worden.
Na verloop van tijd kan dit het interne stadium vormen voor de vorming van massa’s of tumoren. Het bijhouden van je emotionele barometer is ook afhankelijk van de lever. Het is normaal dat je in het dagelijks leven een scala aan emoties ervaart. Maar als je langdurig aan emoties vasthoudt, kun gezondheidsproblemen veroorzaakt worden . Het is belangrijk om emoties los te laten.
Bloed opslaan en het volume ervan regelen
Een evenwichtige leverfunctie zorgt voor de bloedstroom terug naar het fysieke orgaan tijdens rust en naar de spieren en weefsels tijdens activiteit. ‘Als de lever voldoende bloed heeft . . . de voeten kunnen lopen, de handen kunnen vasthouden en de vingers kunnen grijpen”, zegt de Nei Jing.
De taak van de lever om bloed op te slaan, helpt je je energie terug te winnen als je in rust bent. Het helpt je je spieren te voeden en voldoende bloedtoevoer op de juiste plaatsen te hebben als je actief bent.
De lever is het belangrijkste orgaan als het gaat om de gezondheid
van vrouwen. Waarom? Een regelmatige en pijnvrije menstruatiecyclus is afhankelijk van de bloedopslag- en bloedregulerende functie van de lever. Wanneer deze functie verstoord is, kunnen onregelmatige of pijnlijke menstruaties, PMS, krampen, hoofdpijn en pijnlijke borsten het gevolg zijn.De lever is erg vergevingsgezind, maar toch moeten we ervoor zorgen dat we schoon eten en voldoende water hebben, zodat hout deze energie omzet in meer verbrande positieve energie, zoals naar voren springen.
In de vijf-elemententheorie van hout vertegenwoordigt hout alleen maar bomen, planten en de natuur. Het symboliseert ook groei, ontwikkeling en vitaliteit in elke persoon. Vergelijkbaar met een boom in het wild die gestimuleerd moet worden door wind, regen en zonneschijn.
Ons lichaam heeft dezelfde stimulans nodig via bewegingen als Qi Gong, Tai, Chi of welke vorm van aërobe fysieke oefening dan ook. Omdat de lever een constante stroom nodig heeft, is beweging een essentieel onderdeel van zijn aard.
Samenvattend is het erg belangrijk dat de lever nooit stagneert en altijd een gestage rivierstroom van systemische energie in stand houdt. Wanneer het lichaam gezond in beweging is, groeit ook het vermogen om te groeien en schone, vernieuwde ideeën te blijven creëren voor een beter energiek heden en toekomstig zelf.
Ondersteuning van het spijsverteringsproces
De verzachtende en regulerende functie van de lever strekt zich ook uit tot je gehele spijsverteringsproces. Door de soepel stromende Lever Qi kan de maag al het voedsel dat je eet verwerken. Door de evenwichtige leverfunctie kan de milt voedsel in Qi transformeren en bloed maken om je hele lichaam te voeden en te ondersteunen. Slechte eetlust, oprispingen en diarree zijn indicatoren voor een onevenwicht in de leverfunctie.
Ogen, nagels en pezen
Elk van deze delen van je lichaam is volledig afhankelijk van de kwaliteit van je Lever Qi. Elk gezondheidsprobleem met hen kan een signaal zijn dat uw lever niet optimaal functioneert.
Het opnemen van zure smaken in je voeding kan ook helpen de energie van de lever in evenwicht te brengen, de spijsvertering te verbeteren en het ontgiftingsvermogen van de lever te verbeteren.
De spirituele betekenis van de lente-equinox kan resoneren met een gevoel van verlichting. De lente thema’s houden wedergeboorte en vernieuwing in. We worden aangemoedigd om oude lagen af te werpen die ons niet langer dienen, net zoals de natuurlijke wereld om ons heen dat doet. Het is een krachtige tijd om nieuwe gewoonten en intenties te cultiveren, omdat de energie van de lente groei en expansie ondersteunt.
De lente brengt een versnelling. Het sap begint te stromen na een winter van stilte, er komen nieuwe knoppen uit de aarde en de toppen van de bomen, en logge beren beginnen te ontwaken in hun holen, uitgehongerd na een seizoen in winterslaap te hebben doorgebracht. De natuurlijke wereld is een ontluikende en aanhoudende herinnering aan de spirituele betekenis van de lente-equinox.
Na een rustige introspectieve periode van de winter komen we terug naar buiten, richten we ons ook meer naar buiten, echter kunnen ook diepere lagen van groeipijnen aan de oppervlakte komen. Het hout-element in onszelf, verbonden met de lever/galblaas vraagt misschien om liefdevolle aandacht, heling, verwerking, vergeving.
Ik heb intuïtief de kaart ‘Verandering’ gelegd. Vaak is er bij verandering heel wat ongemak, niet iedereen laat in hetzelfde moment die dingen gaan die een vreugdevol leven in de weg staan. Vaak is er een (pijnlijk voelend) verlangen, hoop dat het tij zal keren, echter, als we bij de pakken blijven zitten, teleurgesteld, verbitterd, ontgoocheld, boos…ontstaat een opeenstapeling van toxische energie, die zich vastzet in je vitale organen, in je botten, in je hele Wezen.
Voor de lente is dit het element Hout, maar alles is met alles verbonden. Herinner je dat je een holistisch mens bent: a whole human spiritual be-ing.
Omgaan met veranderingen die zich wellicht al langer opdringen, is, zoals ik al eerder schreef, niet zo evident. We houden graag vast aan wat we kennen, omdat het nieuwe nog niet vooruit is te zien.
Echter, door te vertrouwen in je hart, vanuit een stabiele krachtige basis van vertrouwen, volg je de weg of de wegen die je stap per stap met de twee voeten op de Aarde en verbonden met het Wetend Veld ( Kwantumbewustzijn), die jij voor je uitstippelt. Haastige spoed is zelden goed….er is geen haast nodig, laat alles verder uitrijpen, ontkiemen, net zoals dit in de natuur gebeurt.
Door je te verbinden met de groeikracht van de natuur en de elementen, ontdek je hoe het werkt in jezelf, van binnen. Neem regelmatig je rust, geniet van het uitzicht, geniet van hoe je plannen, projecten, een ontmoeting met een nieuw persoon, zich verder mag ont-wikkelen.
Zegen dit alles met dankbaarheid, met liefde, met je innerlijke zonnekracht. Loop niet vooruit op hoe het magische werk zich op wonderbaarlijke wijze ont-vouwt. Ik zou willen schrijven: bemoei je er verder niet mee hoe de magie van de scheppingsenergie zich uitkristalliseert. Je handelt op gepaste wijze, je forceert niets in de ‘tijd’ omdat het allemaal snel zou moeten gaan. Het snelle, versnelde leven levert op snelle wijze resultaten, maar zijn vaak niet duurzaam en stagneren op een bepaald moment. Ook al heb je gepland en vastgelegd hoe, wanneer en met wie: durf mee te bewegen, net zoals het ruisen van de bomen, met de stroming en de energie van creatie.
Telkens wanneer er een aantrekkingskracht vanuit twee richtingen is, in dit geval van de stilte van de winter tot de activiteit van de lente, is het van vitaal belang om een anker te vinden in het huidige moment. Er zal een deel van je zijn dat zich onder de dekens wil opkruipen en weer wil gaan slapen, net zoals een ander deel uit bed wil springen, de ramen wil opengooien en wil uitbarsten in gezang met de vogels.
Beweeg mee met het ritme van de natuur. Denk eraan om je regelmatig dagelijks rechtop te zetten, voel hoe je voeten zich verbinden met de aarde, de grond als je buiten de deur werkt, en stel je voor dat je wortels laat groeien onder je voeten.
Terwijl je naar de aarde reikt, voel je hoe je ruggengraat langer wordt en strek je jezelf moeiteloos rechtop. Laat je schouders ontspannen zakken, voel je hart kloppen en ervaar dat je ademhaling voller wordt. Je merkt het verschil tussen adem halen/happen en ademen. Stel je voor dat je jezelf kunt optillen met dezelfde hoeveelheid energie waarmee je jezelf naar beneden haalt.
Terwijl je je weg naar je stille centrum vindt, beweeg je in die stilte. Laat jezelf langzaam beginnen en wennen aan een actievere staat. Kom terug naar de stilte als het ongemak te veel wordt. Keer jezelf altijd terug naar je innerlijke stem, respecteer wat je ware zelf je vertelt, voorbij de verhalen, voorbij de beperkende overtuigingen, luister naar je waarheid, zak daar helemaal in, want dit is een heilig moment dat om eerbied vraagt.
Liefs Mieke
Kaarten: Natuurinzicht -elementenkaarten van Yvonne Vrijhof.
Een heel helder en inzichtelijk verrijkend boek, dat een antwoord geeft op de vraag: vanwaar komt het verzet, de weerstand voor het lezen van Rudolf Steiner. Dit boekje heb ik vorig jaar ‘toevallig’ op de kop getikt en met volle belangstelling gelezen- en de nodige tijd voor genomen.
Meer lezers en ook ik ervaren dat het lezen van zijn talrijke oeuvre, en dat allemaal lezen en omwerken is- maar ik spreek voor mezelf- onbegonnen werk is voor één leven.
Zoals Hans Stolp dat ook schreef: teveel om alles te lezen, te begrijpen, je moet wel heel wat laten liggen en zoeken in welk gebied je je werkelijk kunt bewegen. En dat dan ook met discipline en moed aangaan. Dat is dus ook wat ik herken en dat geldt dus ook voor mezelf. Meermaals herlees ik iets in een ‘kleine Steiner’, en meen daar regelmatig iets waar dat na enige tijd dieper doorgedrongen is. Het is dus niet alleen een verstandelijk lezen en begrijpen, maar het geestelijke aspect is een verder uitrijpen van een stukje tekst. Mij helpt het om onder meer ‘Mijn levensweg’ ( onvoltooid ) of verhalen van tijdsgenoten en gekenden te lezen. Het voelt alsof ik de mens Steiner in zijn ontwikkelingsweg beter kan volgen en begrijpen. Dat was ook wat hij verlangde: begrepen worden.
Waarom we taal kwijtraken – en waarom Rudolf Steiner zo vaak wordt vermeden
In de inleiding van De woordkunst van Rudolf Steiner schetst Martina Maria Sam een opvallend vertrekpunt: het PISA-onderzoek. Op het eerste gezicht lijkt dat een wat droge, statistische ingang voor een boek over taal en woordkunst. Maar niets is minder waar. Want achter die cijfers gaat een diepere vraag schuil: wat is er eigenlijk met onze relatie tot taal gebeurd?
De resultaten van het PISA-onderzoek laten al jaren zien dat jongeren steeds meer moeite hebben met begrijpend lezen. Niet alleen het begrijpen van teksten gaat achteruit, maar ook het vermogen om betekenis te halen uit complexere, gelaagde taal. En misschien nog zorgwekkender: het plezier in lezen neemt af.
Maar wie denkt dat dit probleem ophoudt na de schooltijd, vergist zich.
Wat op school begint, zet zich voort in het volwassen leven. We lezen snel, scannen teksten, zoeken naar kernwoorden en conclusies. E-mails, nieuwsberichten, social media – alles is gericht op efficiëntie. Taal is een middel geworden, geen ervaring meer.
Hoe vaak nemen we nog de tijd om een zin echt te proeven? Om te voelen hoe woorden klinken, hoe een gedachte zich opbouwt, hoe betekenis zich langzaam ontvouwt?
Voor veel volwassenen geldt: we begrijpen taal nog wel functioneel, maar we beleven haar nauwelijks meer.
En precies daar raakt Martina Maria Sam aan het denken van Rudolf Steiner. Voor Steiner is taal geen neutraal instrument. Woorden hebben klank, ritme, beweging – ze werken door in hoe we denken en ervaren. Taal vormt ons bewustzijn.
Dat idee staat haaks op hoe wij vandaag met taal omgaan. Waar wij snelheid en efficiëntie waarderen, benadrukt Steiner juist vertraging, aandacht en beleving. Taal moet niet alleen begrepen worden, maar ook doorleefd.
En misschien is dat precies waarom zijn werk zo vaak weerstand oproept.
De naam Rudolf Steiner roept bij veel mensen direct een reactie op – en die is lang niet altijd positief. Dat heeft verschillende oorzaken.
Ten eerste is er de taal zelf. Steiner schrijft en spreekt complex, gelaagd en soms abstract. Voor wie gewend is aan snelle, hapklare informatie, voelt dat al snel zwaar of ontoegankelijk.
Daarnaast is er de inhoudelijke drempel. Zijn werk is verbonden met antroposofie, een wereldbeeld dat voor veel mensen onbekend of zelfs wereldvreemd is. Begrippen als geest, ziel en bewustzijn worden niet door iedereen vanzelfsprekend geaccepteerd.
Ook speelt beeldvorming een rol. Steiner wordt vaak geassocieerd met alternatieve scholen of esoterische ideeën. Voor sommigen is dat genoeg reden om zijn werk bij voorbaat terzijde te schuiven.
Maar misschien ligt de diepste reden nog ergens anders.
De echte weerstand: vertragen is ongemakkelijk
Steiner vraagt iets wat haaks staat op onze tijd: aandacht. Niet vluchtig lezen, maar je verbinden met taal. Niet alleen begrijpen, maar ervaren. En dat is lastig, want vertragen betekent ook dat je geconfronteerd wordt met je eigen manier van denken. Het vraagt inspanning, openheid en soms ook het loslaten van controle. In een wereld die draait op snelheid en efficiëntie, voelt dat bijna tegennatuurlijk.
Een uitnodiging, geen verplichting
Martina Maria Sam gebruikt het PISA-onderzoek niet om te zeggen dat we “terug moeten naar Steiner”, maar om iets zichtbaar te maken: we zijn iets kwijtgeraakt in onze omgang met taal.
Haar boek is dan ook geen pleidooi, maar een uitnodiging. Om opnieuw te luisteren. Om woorden niet alleen te gebruiken, maar te ervaren. Om taal weer iets levends te laten zijn.
Misschien is dat wel de kern van de weerstand én de aantrekkingskracht tegelijk.
Want wie de moeite neemt om anders met taal om te gaan, ontdekt iets wat we bijna vergeten zijn: dat woorden niet alleen iets zeggen over de wereld, maar ook iets doen met onszelf.
De woordkunst van Rudolf Steiner – een verkenning van taal als levenskracht – 2004, vertaald in het Nederlands 2007
In ‘De woordkunst van Rudolf Steiner’ neemt auteur Martina Maria Sam de lezer mee in een bijzondere benadering van taal. Het boek is geen gewone literaire analyse, maar een verdieping in hoe taal volgens Steiner meer is dan een communicatiemiddel: het is een levenskracht, een brug tussen innerlijke beleving en uiterlijke wereld.
Centraal staat de visie van Rudolf Steiner dat woorden niet alleen betekenis dragen, maar ook klank, ritme en beweging. Sam laat zien hoe Steiner taal zag als iets levends – iets wat je niet alleen begrijpt met het hoofd, maar ook ervaart met het lichaam en de ziel. Dit wordt vooral duidelijk in zijn werk met spraakvorming en euritmie, waarin taal letterlijk in beweging wordt gebracht.
Het boek gaat inhoudelijk in op verschillende aspecten van Steiners woordkunst. Zo bespreekt Sam hoe klanken verbonden zijn met innerlijke stemmingen en hoe de structuur van zinnen invloed heeft op bewustzijn en waarneming. Ook wordt duidelijk hoe Steiner poëzie en voordracht benaderde: niet als esthetisch spel, maar als een spirituele oefening die de mens kan ontwikkelen.
Daarnaast biedt het boek concrete voorbeelden en analyses van teksten en oefeningen. Hierdoor krijgt de lezer niet alleen inzicht in de theorie, maar ook handvatten om zelf met taal te werken op een meer bewuste en kunstzinnige manier.
Wat dit boek bijzonder maakt, is dat het zich richt op de ervaring van taal. Het nodigt uit om anders te luisteren, te spreken en zelfs te denken. Voor lezers die geïnteresseerd zijn in antroposofie, spraakkunst of de diepere lagen van communicatie, biedt dit boekje een rijke en inspirerende verdieping.
Martina Maria Sam laat zien dat taal volgens Steiner geen neutraal instrument is, maar een kracht die de mens kan vormen – mits we leren haar echt te beleven.
‘In een imposant oeuvre legde Rudolf Steiner gedurende het eerste kwart van de vorige eeuw het fundament van de antroposofie. Al tijdens zijn leven blijkt men moeite te hebben met de stijl waarin hij schrijft en spreekt. Onder de critici bevinden zich onder andere Herman Hesse, Paul Klee en Rainer Maria Rilke.
Maar ook in de huidige tijd hebben vooral academisch geschoolden grote moeite met het lezen van Steiners werk. Zoals deze kleine studie echter op overtuigende wijze aantoont, is hier geen onkunde in het spel, maar kiest Rudolf Steiner zijn stijl welbewust om de geestelijke kenmerken van zijn onderwerpen tot hun recht te laten komen.
Inzicht in verhouding tussen het ‘wat’ en het ‘hoe’ van zijn beschrijvingen blijkt essentieel voor een goede receptie van zijn werk.
‘Waar het om gaat, is dat wij de taal leren opnemen als gebaar’. Rudolf Steiner.
De conjunctie van Saturnus en Neptunus in Ram in 2026 markeert een keerpunt in de astrologie: valse visies brokkelen af, realiteit en illusie botsen en veel mensen hebben het gevoel dat niets meer logisch is.
In deze video wordt de conjunctie van Saturnus en Neptunus in Ram vanuit het perspectief van de evolutionaire astrologie onderzocht.
Saturnus staat voor realiteit, consequenties, druk en volwassenheid.
Neptunus staat voor visie, spiritualiteit, illusie, glamour en het vervagen van grenzen.
Ram brengt vuur, actie, instinct, conflict en wilskracht.
Wanneer deze energieën samenkomen, beginnen valse visies af te brokkelen.
Deze transit kan zich manifesteren als verwarring vermengd met kracht, spirituele desoriëntatie, glamour, propaganda, instabiliteit in het verhaal en het griezelige gevoel dat zichtbare gebeurtenissen worden aangestuurd door onzichtbare krachten. Maar het draagt ook een hoger pad in zich: geloof onder druk, de heiliging van de wil, gedisciplineerde waarneming en het archetype van de krijger-monnik.
Saturnus en Vissen brengen ervaringen met zich mee voor het collectief, waarbij het lastig is om onderscheid te maken tussen wat echt is en wat nep. Je weet wel, wat werkelijkheid is en wat illusie is. Drie jaar geleden, toen Saturnus Vissen binnenkwam, zei ik dat een van de grootste uitdagingen van de komende jaren de groeiende verwarring tussen wat echt is en wat niet echt is zou zijn.
En dat klopte, want Vissen en Neptunus spreken een vergelijkbare taal. Beide hebben te maken met de imaginaire wereld, de droomwereld, de symbolische wereld, de vage grens tussen wat zichtbaar is en wat onzichtbaar is.
Maar nu beweegt Saturnus niet langer alleen maar door Vissen.
Nu heeft Saturnus Neptunus rechtstreeks ontmoet in Ram. Dus de mist heeft een ander karakter gekregen.
Hij drijft niet langer alleen maar. Hij beweegt. Hij reageert. Hij ontbrandt. En dat is deels de reden waarom voor zoveel mensen op dit moment niets meer logisch lijkt.
De verklaringen blijven veranderen. De beelden blijven zich vermenigvuldigen.
Iedereen heeft een standpunt. Iedereen heeft een theorie. Iedereen is zeker. Bijna niemand heeft duidelijkheid.
We leven in een moment waarin de atmosfeer zelf instabiel aanvoelt.
Waar zichtbare gebeurtenissen lijken te worden aangestuurd door onzichtbare krachten. * (Lucifer en Ahriman)
Waar miljoenen mensen in realtime proberen de geschiedenis te begrijpen via schermen, fragmenten, bewerkingen, slogans, emotionele besmetting en synthetische onwerkelijkheid. En wanneer dat gebeurt, wordt het collectieve bewustzijn kwetsbaar.
Kwetsbaar voor projectie, kwetsbaar voor paniek, kwetsbaar voor onzichtbare krachten die achter zichtbare gebeurtenissen schuilgaan.
Dat is een deel van Saturnus conjunct Neptunus in Ram in een van zijn donkere vormen.
Dus vandaag wil ik het hebben over niet alleen wat deze conjunctie in theorie betekent, maar ook hoe het voelt wanneer deze zich door de wereld beweegt.
Omdat Saturnus en Neptunus heel verschillende archetypen zijn. Saturnus staat voor realiteit, structuur, consequentie, zwaartekracht, druk en de muur waar je tegenaan loopt wanneer fantasie geen uitweg meer heeft. Neptunus staat voor mist, verlangen, visie, geest, verbeelding, transcendentie, het oplossen van grenzen en de zee waarin alle vormen hun scherpe randen verliezen.
En Ram is vuur. Ram is impuls, actie en initiatief.
Ram is oorlog.
Ram is de oerkracht die zegt: beweeg nu, beslis nu, sla nu toe. Dus wanneer Saturnus en Neptunus samenkomen, grens tussen wat vast is en wat verbeeld is, wordt instabiel.
En wanneer dat gebeurt in Ram, blijft de instabiliteit niet passief. Ze mobiliseert.
Dit is niet zomaar verwarring. Het is verwarring vermengd met kracht. Het is mist met een wapen in de hand. Het is onzekerheid die zich met hoge snelheid voortbeweegt. Het is de menselijke wil die ontbrandt voordat hij gezuiverd wordt.
Het voelt als adrenaline in de collectieve bloedbaan. En daarom kan deze conjunctie zo desoriënterend aanvoelen, omdat Saturnus de werkelijkheid wil definiëren, terwijl Neptunus de grenzen van de werkelijkheid vervaagt. Saturnus wil duidelijkheid. Neptunus vervaagt.
Saturnus zegt: “Wat is waar?” Neptunus antwoordt: “De waarheid is groter dan jouw categorieën.”
Saturnus reageert en zegt: “Bewijs het dan.” En Neptunus zegt: “Sommige dingen kunnen niet bewezen worden, alleen aangevoeld.”
Saturnus wil vorm, Neptunus wil overgave. En wanneer deze twee elkaar ontmoeten, in Ram, is een van de eerste dingen die gebeurt dat valse zekerheid extreem verleidelijk wordt, omdat mensen, wanneer ze zich gedesoriënteerd voelen, niet altijd naar de waarheid toe bewegen.
Heel vaak kiezen ze voor het verhaal dat hen het snelst een gevoel van opluchting geeft. Het luidste verhaal, het eenvoudigste het meest emotioneel bevredigende verhaal, het verhaal dat hun stam vleit, het verhaal dat hen precies vertelt wie de schurk is.
Maar Neptunus heeft altijd al dit vermogen gehad om de geest te betoveren. En een van Neptunus’ schaduwen is glamour. Niet glamour in de oppervlakkige betekenis. Ik bedoel glamour in de oudere, meer occulte betekenis van het woord. Een betovering over de waarneming.
Iets vals dat glinstert.
Iets leegs dat er heilig uitziet. Zoals een stuk steenkool dat op goud lijkt.
Dat is een deel van de Neptunische uitdaging. Niet zomaar een illusie, maar een illusie met verleiding. Een illusie die je vleit en betovert.
Een illusie die je het gevoel geeft dat je uitverkoren, rechtvaardig en speciaal ingewijd bent in het ware verhaal, om het zo maar te zeggen. En Ram neemt niet altijd de tijd om zich af te vragen of de betovering wel echt is. Dus je krijgt snelheid zonder helderheid, passie zonder wijsheid, overtuiging zonder nuchterheid, reactie zonder diepgang. En op het wereldtoneel kan dat eruitzien als
leiders die gedreven worden door krachten die ze niet volledig benoemen. Het kan eruitzien als publieke verklaringen die niet helemaal kloppen. Het kan eruitzien als escalatie verpakt in morele zekerheid.
Het kan lijken alsof miljoenen mensen aanvoelen dat het zichtbare verhaal niet het hele verhaal is, maar niet weten wat ze in plaats daarvan moeten vertrouwen. Dat is een van de grote schaduwen hier. Niet alleen bedrog, maar ook destabilisatie.
Natuurlijk zijn er leugens. Er zijn altijd leugens geweest. Maar dit is meer dan dat. De atmosfeer zelf wordt verwarrend. Het signaal wordt overspoeld. Het zenuwstelsel raakt overbelast. En als dat gebeurt, raken mensen niet alleen verkeerd geïnformeerd.
Ze raken geestelijk gedesoriënteerd. En als mensen geestelijk gedesoriënteerd raken, beginnen ze intensiteit met waarheid te verwarren. Hoe luider het signaal, hoe echter het aanvoelt. Hoe emotioneler het beeld is, hoe geloofwaardiger het lijkt. Hoe meer een verhaal onze angst of ons gevoel van rechtvaardigheid streelt,
hoe gemakkelijker we ons onderscheidingsvermogen eraan overgeven. En dat is een deel van de betovering van Neptunus. Het vertroebelt niet alleen de werkelijkheid, het verheerlijkt ook vervorming.
Het laat verwarring glinsteren. Het laat een valse visie mystiek aanvoelen.
En als Saturnus niet sterk in ons is, kunnen we buigen voor de glamour en het openbaring noemen.
En dat is het diepere gevaar. Want wanneer mensen geestelijk gedesoriënteerd zijn, zijn ze gemakkelijker te manipuleren, gemakkelijker op te hitsen en gemakkelijker als wapen te gebruiken.
En daarom kan deze conjunctie niet alleen verband houden met idealisme en mystiek of spiritueel ontwaken, maar ook met propaganda, waanideeën, koortsachtige verhalen en de psychologie van de heilige oorlog.
Omdat Neptunus alles kan spiritualiseren, zelfs geweld, zelfs ideologie, zelfs wraak.
En Ram kan ernaar handelen voordat de ziel goed heeft onderscheiden wat ze met zich meedraagt. Dus één manier om
Saturnus conjunct Neptunus in Ram te begrijpen is als volgt. Het is een test of een hogere visie de hitte van de actie kan overleven.
Kan wat geïnspireerd aanvoelt waar blijven als het eenmaal in het vuur is beland? Omdat Saturnus conjunct Neptunus hier niet is om te belonen voor tijdige zekerheid. Het is hier om bloot te leggen wat de realiteit niet kan overleven.
Hier komt een andere laag van de conjunctie in beeld. Een van de krachtigste manieren om deze transit te kaderen is als de ineenstorting van valse visioenen en de belichaming van ware visioenen. Neptunus droomt. Neptunus fantaseert.
Neptunus ziet wat mogelijk zou kunnen zijn. Maar Saturnus stelt de moeilijke vraag. Kan het visioen contact met de realiteit overleven? Kan het opoffering overleven? Kan het belichaming overleven?
Omdat veel dingen spiritueel klinken voordat ze op de proef worden gesteld. Veel dingen klinken nobel voordat ze ons iets kosten.
Veel dingen voelen geïnspireerd aan tot het moment dat ze gedisciplineerd moeten worden, en daarom blijf ik in mijn werk terugkeren naar dit beeld van de spirituele smederij. Deze combinatie is geen zachte mystiek en ook geen rauwe agressie. Het is een smederij.
Een smeltkroes waarin visie wordt verhit, geslagen, gevormd en getest. Een smeltkroes waarin valse inspiratie simpelweg wegbrandt. Een smeltkroes waarin fantasie zijn glamour verliest. Een smeltkroes waarin de ziel wordt gevraagd verlangen van waarheid te scheiden.
Dit is de smeltkroes waar verlangen gedwongen wordt waarheid te worden, of anders als fantasie wordt onthuld.
Dit geldt collectief, maar ook op persoonlijk niveau, want niet alles wat nu instort, hoeft gered te worden. Sommige illusies moeten sterven.
Sommige verhalen moeten ontmaskerd worden. Sommige idealen waren helemaal geen visioenen. Het waren verdovingsmiddelen. Het waren vormen van spirituele sedatie.
Het waren manieren om het zwaardere werk van de incarnatie uit te stellen.
Saturnus is niet geïnteresseerd in sedatie. Saturnus is geïnteresseerd in wat duurzaam is, wat verdiend en belichaamd is en wat gewicht kan dragen. Dus wanneer Saturnus Neptunus in brand steekt, raakt vage spiritualiteit steeds meer verstopplaatsen kwijt. En dat bedoel ik niet als kritiek. Ik bedoel dat als zuivering.
Want Neptunus kan, als hij aan zichzelf wordt overgelaten, ronddrijven. Hij kan prachtig dromen. Hij kan idealiseren. Hij kan oplossen. Hij kan net boven de grond zweven.
Over hogere werelden gesproken, zonder deze te verwaarlozen. Maar Saturnus zegt: “Maak het altijd echt. Laat het geleefd en beoefend worden. Laat het belichamen. Geef botten aan die droom.” En Ram voegt daar nog een dimensie aan toe. Ram zegt: handel nu en kies nu, beweeg nu, belichaam nu.
Dus deze conjunctie gaat niet alleen over verwarring. Het gaat ook over geloof onder druk.
Wat geloof je nog als geloof iets kost? Wat blijft er over van je innerlijke leven als de atmosfeer chaotisch is?
En dat is een van de grote beproevingen hier, want deze transitie vraagt niet om eindeloze mentale analyse. Het vraagt om een spiritueel sorteerproces, een scheiding van het essentiële van het niet-essentiële, een onthulling van wat geworteld is en wat performatief is.
Op persoonlijk niveau kan dat diepgaand verhelderend zijn, zelfs als het in eerste instantie niet goed voelt, want verwarring is soms geen straf.
Soms is verwarring een afbrokkeling van valse helderheid.
Soms is de reden dat niets logisch lijkt, dat de oude kaart niet meer werkt. En dat kan genade zijn. Pijnlijke genade, zeker, maar toch genade, want er zijn momenten in het leven waarop de ziel liever gedestabiliseerd wordt dan gevangen te blijven in een leugen.
Nu, omdat dit in Ram gebeurt, draait het geheel sterk om de wil. Ram is het teken van wil en verlangen, initiatief, instinct, zelfbevestiging, de kracht die ons vooruit drijft en zegt: “Ik ben.” Maar de menselijke wil kan op veel verschillende manieren worden gebruikt.
Natuurlijk kan hij impulsief zijn. Hij kan reactief zijn. Hij kan egocentrisch zijn. Hij kan gewelddadig worden als hij bang is. Hij kan broos worden als hij vernederd wordt. Het kan een vorm van zelfbeheersing worden wanneer het losgekoppeld is van de ziel.
Een van de mooiste mogelijkheden van Saturnus conjunct Neptunus en Ram is wat ik de heiliging van de wil zou noemen.
heiliging van de wil. Niet de vernietiging of onderdrukking van de wil, maar de heiliging ervan, de zuivering van verlangen, de reiniging van impulsen, de afstemming van handelen op iets hogers. De diepere vraag wordt dan: waar ben ik bereid me aan te wijden?
Wat verdient mijn vuur? Wat kan ik op het altaar van inspanning plaatsen zonder mijn ziel te verraden?
En dat is de echte verschuiving, want wanneer de wil niet langer geheiligd is, wordt hij grilliger.
Wanneer de wil geheiligd is, wordt hij gewijd.
Wanneer handelen niet langer louter persoonlijk is, wordt het afgestemd. En dat is hier de hogere uitdrukking van Ram.
Niet de oorlogsgeneraal, niet de impulsieve kruisvaarder, niet de persoon die intensiteit voor waarheid aanziet, maar wat ik noem
archetypisch de krijgsmonnik. Dat is het archetype dat ik tijdens deze transit dicht bij me zou houden, de krijgsmonnik. Iemand die kan handelen maar niet bezeten is door handelen. Iemand die standvastig kan zijn maar niet verhard is tot haat. Iemand die het vuur kan voelen maar geen dienaar van het vuur wordt. Iemand wiens kracht nodig is geweest door gebed, door stilte, door contemplatie, door discipline en door nederigheid.
Omdat de krijgsmonnik iets begrijpt wat de reactieve geest niet begrijpt. Hij begrijpt dat niet elke strijd zijn bloed verdient. Hij begrijpt dat niet elke provocatie een reactie verdient. Hij begrijpt dat de eerste oorlog altijd innerlijk is. De oorlog tussen helderheid en verwarring. De oorlog tussen afstemming en besmetting. De oorlog tussen ziel en een psychische stormloop.
En daarom is het voorschrift voor deze transit niet simpelweg betere meningen hebben. Het voorschrift is gedisciplineerde waarneming, spirituele soberheid, een langzamere geest, een schoner zenuwstelsel, een weigering om de collectieve paniek je innerlijke klimaat te laten bepalen. Dat is nu enorm belangrijk, omdat een van de grote verleidingen van deze conjunctie psychische verdoving is.
Je scrollt te veel. Je neemt te veel in je op. Je reageert te snel. Je internaliseert het emotionele veld van het collectief. En voor je het weet, neem je niet meer waar. Je wordt waargenomen door. Je denkt niet meer
Je wordt onderwezen door de atmosfeer.
Vooral nu dat zo gevaarlijk is. Dus de remedie is heel simpel, ook al is het niet makkelijk. Bid meer. Mediteer meer.
Vertraag je reacties.
Verwar herhaling niet met waarheid. Verwar emotionele intensiteit niet met spirituele autoriteit. Verwar het algoritme niet met realiteit. Verwar verontwaardiging niet met helderheid. En bovenal, laat je niet leiden door de paniek van anderen. Want dan behoort je levenskracht niet langer tot je ziel.
Het behoort tot het veld. Het behoort tot de besmetting.
Het behoort tot welke stroom er die dag ook maar door het collectief waait. En Saturnus conjunct Neptunus in Ram probeert ons daar gedeeltelijk van te bevrijden. Niet door de wereld van de ene op de andere dag minder verwarrend te maken, maar door te eisen dat we innerlijk gedisciplineerder, scherper en toegewijder worden. Dus, terwijl we naar het einde van deze video gaan, wil ik jullie no geen paar evolutionaire vragen meegeven.
Waar in mijn leven heb ik geleefd op geleende zekerheid? Welke valse visie stort in omdat ze nooit diep genoeg in de realiteit geworteld was? En hoe zou het eruitzien in deze periode van verwarring om een krijger-monnik te worden in plaats van nog een angstige deelnemer aan de psychische stormloop? zit bij hen, want deze samenkomst is er niet alleen om ons te verwarren. Ze is er om te onthullen wat in ons nog gezuiverd moet worden.
Wat in ons heeft nog discipline nodig, wat in ons heeft nog belichaming nodig. De lagere expressie is kracht zonder helderheid. De hogere expressie is visie getemperd tot gedisciplineerd vuur. Dus ja, misschien heeft nu niets meer zin. Misschien is het publieke verhaal gefragmenteerd.
Misschien is de atmosfeer dik van projectie.
Misschien lijken zichtbare gebeurtenissen te worden aangedreven door onzichtbare krachten.
Misschien versnelt de geschiedenis sneller dan het menselijk hart kan verwerken. Dat kan allemaal waar zijn, maar verwarring is niet altijd het einde van het pad. Soms is het de drempel.
Soms verschijnt de mist omdat de oude realiteit sterft. Soms is de instabiliteit het begin van zuivering.
Soms is wat aanvoelt als desoriëntatie eigenlijk de ziel die uit een valse betovering wordt getrokken. Want er zijn seizoenen waarin het leven niet duidelijk wordt Seizoenen waarin het leven niet duidelijker wordt door ons betere antwoorden te geven. Het wordt duidelijk door de antwoorden weg te branden die nooit waar waren.
En dat is wat Saturnus met Neptunus doet. Het test de visie. Het weegt de droom. Het ontdoet je van de glamour.
Het vraagt of wat je inspireerde je ook kan ondersteunen. Het vraagt of wat je ontroerde ook kan volhouden.
En in Ram wordt dat proces directer. Het vuur brandt al. Dus de vraag is niet of er vuur is. De vraag is: wat doet het vuur met je? Maakt het je reactiever, tribaler, makkelijker beïnvloedbaar door de collectieve atmosfeer?
Of tempert het je? Verheldert het je blik, zuivert het je motieven, heiligt het je wil? Want dat is hier de hogere mogelijkheid. Geen kracht zonder helderheid, maar visie getemperd tot gedisciplineerd vuur.
Geen vage spiritualiteit, maar belichaamde toewijding. Geen paniek vermomd als doel, maar actie in lijn met de ziel.
En daarom is de taak nu niet om luider te worden. De taak is om waarachtiger te worden. Niet meer vurig, meer in lijn,
niet zekerder in egoïstische zin, nuchterder, meer biddend, meer innerlijk rein. De mensen die er in tijden als deze het meest toe doen, zijn niet altijd de luidsten. Zij zijn de heldersten. Zij zijn degenen die hun perceptie niet overgeven aan glamour. Zij zijn degenen die zich niet laten leiden door de paniek van deze tijd. Zij zijn degenen die in de mist kunnen staan zonder die te aanbidden.
En zij zijn degenen die zich herinneren dat de eerste oorlog altijd innerlijk is: de oorlog tussen helderheid en verwarring, tussen toewijding en besmetting, tussen het diepere weten van de ziel en de verleiding van de psychische paniek. En daarom is voor mij het hoogste archetype voor deze transitie niet de oorlogsgeneraal. Nogmaals, het is de krijger-monnik, degene die zich zonder razernij kan bewegen, degene die zonder haat kan handelen, degene die vuur kan dragen zonder erdoor verteerd te worden.
Als de lagere uitdrukking van deze conjunctie verwarring is vermengd met kracht, dan is de hogere uitdrukking heilig vuur onder discipline, een standvastiger wil, een helderdere vlam, niet om te ontsnappen aan de wereld, niet om de wereld te domineren, maar om een waarachtiger instrument daarin te worden. En als we dat kunnen, als we de glamour kunnen afwerpen, de beproevingen kunnen doorstaan en het vuur ons eerlijker in plaats van reactiever kan laten maken, dan is het seizoen van verwarring misschien niet alleen een crisis. Misschien is het een initiatie.
Dit zijn de kern evolutionaire intenties met als doel ons bewustzijn te vergroten.
Transcriptie Brian Colter- evolutionair astroloog
ps:
ik zie in zijn video het verband van de inwerkende krachten vanuit de antroposofie- Lucifer en Ahriman- de te ontwikkelen of ontwikkelde deugden als discipline beoefenen, het streven naar waarheid…. waarachtigheid: de wordende mens aldus.
Wij mensen weten wat het is om in bewondering te zijn voor een levend wezen. We bewonderen iemands veerkracht, iemands talenten, iemands doorzettingsvermogen…hoe dicht bewondering en verwondering elkaar benaderen, en toch niet hetzelfde zijn.
Verwondering vraagt dat we stil worden, dat we ons openen voor het onbekende en het mysterieuze in het alledaagse. Het is de vraag die ons raakt: kunnen we nog iets ervaren als nieuw, iets dat ons hart en ons denken tegelijk prikkelt?
Kunnen we ons nog werkelijk verwonderen?
Verwondering is het stille vuur dat in ons oplicht wanneer we het alledaagse met nieuwe ogen bekijken.
Kunnen we ons nog laten raken door de wereld zoals ze is, levendig en vol betekenis?
Wanneer we ons verwonderen, openen we ons voor de innerlijke dimensies van de dingen: de groei van een bloem, het ritme van de seizoenen, de stilte tussen woorden…
In die verwondering ligt een actieve houding van ontdekken, het kinderlijke gevoel van ‘wat is dit?’ dat ons niet passief maakt, maar ontvankelijk. Steiner zag hierin de basis voor een geesteswetenschap die niet alleen meet en berekent, maar beleeft en doorgrondt. Verwondering nodigt uit tot vragen, tot waarnemen met het hart en niet alleen met het verstand.
Zo wordt verwondering een kracht die ons leven verdiept. Het is niet slechts emotie of esthetisch gevoel; het is de poort waardoor we het wezen van de wereld kunnen ontmoeten, en door die ontmoeting onszelf en onze verantwoordelijkheid daarin leren kennen.
In eurythmie kunnen we verwondering beleven , als een levend impulseren in hoofd hart en ledematen.
A- klinker- het lichaam opent, strekt zich uit, ontvankelijk voor het onbekende.
E- klinker- een lichte zoekende beweging, een vraag die door de lucht zweeft: “Hoe kan dit zijn?”
I- klinker -scherp en geconcentreerd, het oog volgt een detail dat plotseling leven toont.
O- klinker- rond en vol, het hart omarmt het geheel, een vloeiende kring van ervaren.
U- klinker naar binnen gebogen, diep, verstild, alles laat doordringen in stilte.
Verwondering kun je via euritmie in je hele wezen, als een zachte stroom beleven.
” In het vocaliseren laten zich de sporen van het muzikale zeer goed vinden; in de medeklinkers zeer moeilijk. Maar u weet ook hoe ik altijd heb benadrukt: de klinkers zijn uit het innerlijk van de mens losgerukt. Zij drukken eigenlijk het voelen, het innerlijke wezen van de ziel uit: verwondering, verbazing, terugdeinzen, zich staande houden tegenover de buitenwereld, zich laten gelden, loslaten, liefdevol omvatten, dat is hetgeen wat in de klinkers duidelijk tot uitdrukking komt.”
De nieuwe maan in Vissen op 19 maart 2026 arriveert als een gefluisterd gebed aan de rand van de slaap. Dit is de laatste nieuwe maan van het astrologische jaar, een heilige pauze voor wedergeboorte, waar eindes en begin in elkaar overvloeien. Niets is scherp onder de Vissen-hemel – alles is vloeiend, symbolisch en zacht verlicht van binnenuit. Deze maanfase vraagt niet om actie; ze vraagt om overgave, vergeving en vertrouwen in het onzichtbare.
Vissen is de oceaan van de dierenriem, die elke herinnering, elke droom, elk verdriet en elk wonder dat eraan voorafging, bevat. Wanneer de maan hier herboren wordt, worden we uitgenodigd om los te laten wat we niet langer mee kunnen dragen naar de volgende cyclus. Het gaat hier niet om het stellen van doelen – het gaat om het zuiveren van de ziel, zodat de toekomst onbezwaard kan aanbreken.
In de oude mythologie is Vissen verbonden met het heilige verhaal van Aphrodite en Eros, die in vissen veranderden om aan het monster Typhon te ontsnappen en zich met een koord aan elkaar bonden zodat ze niet van elkaar gescheiden zouden worden in het donkere water. Deze mythe spreekt tot de diepste waarheid van Vissen: verlossing door liefde, geloof door verbondenheid en overleven door overgave.
Vissen draagt ook echo’s van Poseidon, de god van de zee, wiens rijk uitgestrekt, mysterieus en oncontroleerbaar was. De oceaan was nooit bedoeld om te beheersen, alleen om te respecteren. Onder deze Nieuwe Maan geldt hetzelfde voor je emoties, intuïtie en spirituele verlangens. Hoe meer je ze probeert te definiëren, hoe meer ze wegglippen. Hoe meer je ze laat stromen, hoe meer wijsheid ze onthullen.
Dit is de Maan van mystici, genezers, kunstenaars en oude zielen – zij die begrijpen dat de werkelijkheid gelaagd, symbolisch en diep emotioneel is.
Een Nieuwe Maan in Vissen vervaagt de grenzen tussen jezelf en anderen, verleden en heden, wakker leven en dromen. Je kunt je tijdens deze maanfase gevoeliger, nostalgischer of meer naar binnen gericht voelen. Herinneringen komen onverwacht naar boven. Emoties stijgen zonder duidelijke reden. Dit is geen regressie, maar integratie.
De energie van Vissen vraagt je om oordelen los te laten, vooral over jezelf. Oude schuldgevoelens, spijt of onverwerkt verdriet kunnen naar boven komen, niet om je te straffen, maar om vergeven en opgelost te worden. Deze Maan biedt een afsluiting die geen confrontatie vereist, alleen compassie.
Creativiteit, spiritualiteit en intuïtie worden nu versterkt. Logica laat los, waardoor symboliek en synchroniciteit je kunnen leiden. Let op tekens, dromen, muziek en momenten van stilte. De Maan in Vissen spreekt in metaforen, niet in bevelen of commando’s.
Deze Nieuwe Maan raakt elk sterrenbeeld door te verzachten wat star is geworden en te helen wat is genegeerd. Voor vuurtekens brengt het rust en emotionele reflectie. Voor aardetekens smelt het controle weg en nodigt het uit tot geloof/vertrouwen. Voor luchttekens brengt het rust in de geest en opent het het hart. Voor watertekens voelt het als thuiskomen – diep, emotioneel en intens vertrouwd.
Collectief vraagt deze maanstand de mensheid om illusies, verlossingsverhalen en zelfopoffering, geworteld in angst, los te laten. Het herinnert ons eraan dat empathie zonder grenzen tot uitputting leidt, en spiritualiteit zonder aarding tot vluchtgedrag. Vissen leert ons goddelijke liefde, niet martelaarschap.
Wat je nu loslaat, verdwijnt niet – het keert terug als wijsheid.
Vissen heerst over de voeten, het lymfestelsel, de immuunrespons, de pijnappelklier en het onderbewustzijn. Het lichaam kan behoefte hebben aan rust, hydratatie en lichte beweging. Je kunt gevoeliger zijn voor stoffen, omgevingen of emotionele sferen.
Dit is een krachtige tijd voor droomwerk- energie reiniging- massage/reflexologie /voetbaden….
Vermijd overdaad, escapisme of emotionele verdoving. Vissen zoekt transcendentie – door bewuste aanwezigheid.
Het grootste geschenk van deze nieuwe maan is loslaten zonder weerstand. Vissen herinnert ons eraan dat niet alles hoeft te worden opgelost – sommige dingen zijn bedoeld om te worden vergeven, gezegend en losgelaten in de stroom van het leven.
Deze maanstand ondersteunt intenties met betrekking tot het helen van emotionele wonden, integreren van het verleden, spirituele groei en ontwikkeling, creativiteit en artistieke expressie, compassie in balans met nabijheid en distantie ( daar het midden in vinden),
In plaats van te vragen: “Wat wil ik?”, vraagt Vissen:
“Waar ben ik klaar voor om los te laten, zodat iets groters door mij heen kan stromen?”
*** Ritueel voor de Nieuwe Maan in Vissen
Het Water van Loslaten
*** Wat je nodig hebt:
Een witte of lichtblauwe kaars
Een kom water
Een schelp, maansteen of amethist
Een stuk papier en een pen
Ga rustig zitten en steek de kaars aan. Kijk in het water en adem langzaam in en uit, stel je voor dat het een verlengstuk is van je innerlijke oceaan. Schrijf op het papier op wat je wilt loslaten: emoties, patronen, schuldgevoelens, illusies of gehechtheden die je geest niet langer dienen.
Vouw het papier en doop voorzichtig een hoekje in het water. Fluister: Vouw het papier dubbel en doop voorzichtig een hoekje in het water. Fluister:
“Ik zegen wat was,
ik laat los wat er niet meer is,
ik vertrouw op wat er wordt.”
Laat de kaars een tijdje veilig branden en giet het water dan dankbaar in de aarde of een afvoerputje. Houd de kristal in de buurt als herinnering dat loslaten een daad van liefde is.
*** Kristallen voor de Nieuwe Maan in Vissen
Amethist – spirituele helderheid en vrede
Maansteen – intuïtie en emotionele flow
Aquamarijn – loslaten en zachte moed
Lepidoliet – emotionele heling
Heldere kwarts – versterking en zuivering
Reinig met maanlicht, ademhaling of geluid. De energie van Vissen reageert het beste op intentie in plaats van rituele precisie.
Afsluiting: Het heilige einde dat ook een begin is
De Nieuwe Maan in Vissen op 19 maart 2026 is het stille einde dat wedergeboorte mogelijk maakt. Het is de uitademing voordat het vuur van Ram een nieuwe cyclus ontsteekt. Niets hoeft nu bewezen te worden. Niets hoeft gehaast te worden.
Sta jezelf toe te rusten in onzekerheid.
Sta jezelf toe te voelen zonder uitleg.
Sta jezelf toe de stroom te vertrouwen.
Deze Maan herinnert je eraan dat je niet verloren bent – je bevindt je tussen werelden.
Karakterologie, een historische tak van de persoonlijkheidspsychologie, ontstond in Duitstalige landen aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Dit vakgebied trok veel aandacht van vroege psychologen en psychoanalytici, waaronder:
Alfred Adler
Sigmund Freud
Carl Jung
Wilhelm Reich
Deze pioniers onderzochten de diepten van het menselijk karakter en de complexiteit van de hersenen, waarmee ze de basis legden voor de moderne persoonlijkheidspsychologie en het moderne denken hierover. Ondanks de verschillen tussen deze pioniers blijft de essentie van de karakterologie, namelijk het begrijpen van de complexe patronen van menselijk gedrag, een hoeksteen van de psychologische wetenschap.
De karakteranalyse van Reich is ontwikkeld door Wilhelm Reich, die wordt beschouwd als de westerse grondlegger van de lichaamsgerichte psychotherapie. Freud en vroege psychologen ontdekten dat er een ontwikkelingsproces in de kindertijd plaatsvindt, dat nu bekendstaat als een periode van plasticiteit in de hersenen. Tijdens deze periode worden de overtuigingen, gevoelens en hechtingen van het kind aan ouders, anderen en objecten op een positieve of negatieve manier beïnvloed.
Wilhelm Reich onderzocht, analyseerde en introduceerde als eerste werkbare archetypen van vijf belangrijke persoonlijkheidsgroepen die zich ontwikkelen vanuit dit proces, waar ontwikkelingsstagnatie optreedt. Reich onderzocht hoe vroege patronen van relatie en hechting aan anderen, indien problematisch, onderbroken of onderhevig aan trauma, in de hersenen en het lichaam kunnen worden “ingebed” en vervolgens in de volwassenheid kunnen worden herhaald.
De letterlijke houding, lichaamsvorm, spier- en vetweefsel, evenals de werking van zintuigen (bijv. gezichtsvermogen), worden in dit proces beïnvloed. Dit resulteert in een correlatie tussen de lichaamsstructuur/vorm en de persoonlijkheid, met bijbehorende emotionele en mentale afweermechanismen of aanpassingen aan het leven. Dit is wat Reich karakterologie noemde.
Alexander Lowen, M.D. (23 december 1910 – 28 oktober 2008) was een Amerikaanse psychotherapeut en de grondlegger van de bio-energetica. Als leerling van Wilhelm Reich ontwikkelde hij samen met John Pierrakos de bio-energetische analyse en richtte hij het International Institute for Bioenergetic Analysis (IIBA) op. Zijn klinische werk heeft geleid tot inzichten die de basis vormen van het moderne psychiatrische begrip en de psychotherapeutische praktijk, en heeft moderne lichaamsgerichte psychotherapiemodaliteiten geïnspireerd.
In mijn opleiding Emotioneel Lichaamswerk- Bio-energetica (vanaf 1994) en wekelijks intensieve sessies Postural Integration, hebben we hoofdzakelijk gewerkt met de inzichten en structuren van Alexander Lowen. Verbaasd was ik niet dat door de structuren en oefeningen bleek een overheersend masochistische karakterstructuur te hebben ontwikkeld. Waar mede-cursisten stopten met een oefening wegens: dat volstaat, de grens is bereikt, ging ik door op wilskracht, al zag ik werkelijk af. Waar we in een structuur uitgenodigd werden om onze plek in te nemen, liet ik de ander voorgaan en stond ik in het midden van de oefenruimte wezenloos voor me uit te kijken. Eén van de trainsters riep me toe toen ik dacht Yes ik heb een plek, ‘ Ga jij eens van mijn plek af.’ Ik stond onthutst en verward op. Ze was de autoriteit, ik kon niet anders, dacht ik, dan op te staan, bijna met een excuus over mijn lippen.
Daarna werd ik boos bij haar woorden: ‘Mieke, dit was jouw plek, en toch sta je op, geef jij je plek aan mij, waarom?’
Onder mijn boosheid leefde een enorm verdriet. En daar gingen we dus mee aan het werk. De kern. En dat was een heel moeizame lange weg.
Ik bedoel maar te zeggen dat karakterstructuren heel veel vertellen over hoe het met ons is gegaan tijdens onze ontwikkeling. En dat dit nooit ofte nimmer op een verkeerde manier misbruikt mag worden, als een scheldwoord of verwijt.
Het is, en dat is mijn ervaring, heel helpend om via het ontdekken van je karakterstructuur heel helpend om jezelf beter te begrijpen, en zo ook de ander.
Als je je afvraagt waarom iemand is hoe hij zich gedraagt, dan is enig inzicht in de biografie van iemand zeer zinvol. Echter is het mogelijk om aan daar het werk in te doen, op een manier dat aan veel woorden voorbijgaat. Het is een weg van doorvoelen en bewegen, begrijpen waarom de dingen zijn gegaan zoals ze zijn gegaan. Op weg naar het midden, ondanks en dankzij….
Dus ja, waarom blijven sommige mensen in hun eigen hoofd hangen, terwijl anderen constant behoefte hebben aan bevestiging? Waarom streven sommigen naar controle, terwijl anderen het in stilte ondergaan?
Het antwoord ligt in diepgewortelde karakterstructuren – onbewuste patronen die bepalen hoe we denken, voelen en ons gedragen.
Als we karakterstructuren bekijken vanuit het leiderschap en wat we daarin te zien krijgen, is het niet zo gek of vreemd meer daar zelf één en ander in te ontdekken. Wederom niet vanuit een oordeel.
Waarom schrijf ik daar nu even een kort blog over? Meestal inspireren cliënten me in gesprekken waar ik na een intens gesprek over nadenk, onvermijdelijk komen daar ook wel raakvlakken in beweging, vanuit de weg die ik heb afgelegd en nog steeds onderweg ben. Niet meer vanuit de pijn die er is geweest, maar zeker wel vanuit dankbaarheid voor al die obstakels en hindernissen en de juiste professionele actoren en mede-cursisten in het veld. Met juist bedoel ik: die met zachte kracht ‘ zeg maar, voel maar, ga maar, hier ben je veilig, hier ben je welkom mee, je wordt gezien en begrepen in jouw pijn’, de zorgzame hand boden , tot ik me veilig kon voelen bij mezelf.
Ik merk op dat toch heel wat mensen in een fase van afbraak en opbouw bewegen- binnen het familiesysteem vooral. Dynamieken die een diepgaande verandering ondergaan, van slachtoffer naar leider/dader van het eigen leven, zo ook in vriendschappen, het werkveld, op het vlak van gezondheid ( in eigen handen nemen), het is best heel diep gelaagd. Zo’n gesprekken zijn werkelijk een geschenk, een cadeau. ‘Op dit moment is het heel pijnlijk’, vertelde deze klant, ‘ maar ik weet dat ik hier doorheen ‘moet, het moet eerst echt slechter gaan, voor het beter wordt.’
Het lichaam is een ‘bevroren’ geschiedenis, daar leeft onze geschiedenis ( om het bij het hier en nu te houden) en daar kunnen we het nodige herschrijven maar dat komt niet uit de lucht gevallen. Je kunt veel schrijven erover, maar je kunt het pas schrijven als je dat ook werkelijk doorleefd hebt. Wat het ook mag zijn, of geweest zijn.
Er werd wel eens grappend gezegd dat ik wel een masochist moest zijn om mijn biografie tot op het diepste niveau te herleven. Achteraf gezien is dat net mijn redding geweest, het toestaan van het herleven, maar wel in de handen van de juiste actoren, zoals ik hierboven schreef.
Je gaat toch, als ik zo’n vergelijking mag maken, ook bij een tandarts met een gezond en onderhouden gebit? Of niet?
Waarom is het belangrijk voor leiders? Als we het hebben over leiderschap, wat is dat dan in feite?
Omdat leiderschap niet alleen emotionele intelligentie is, maar ook belichaamd. De manier waarop je je gedraagt, de spanningen die je met je meedraagt en de energie die je uitstraalt, beïnvloeden allemaal hoe je je presenteert in het bedrijfsleven en in je privéleven.
Veel leiders opereren echter vanuit hun hoofd, en vertrouwen uitsluitend op logica, strategie en analyse.
Zoals Dr. Alexander Lowen, de grondlegger van bio-energetische analyse, ontdekte: wanneer we de verbinding met ons lichaam verliezen, beperken we onze emotionele intelligentie, veerkracht en het vermogen om anderen te inspireren.
De meesten van ons weten intuïtief dat iemand met een ingevallen borstkas moeite kan hebben met zelfvertrouwen, terwijl iemand met een stijve houding kwetsbaarheid kan vermijden. Deze chronische fysieke patronen – gevormd in de vroege jeugd – bepalen hoe je leiding geeft, communiceert en met stress omgaat.
Lowens werk laat zien dat echt succes vereist dat je weer contact maakt met jezelf en je emoties.
Je houding, de manier waarop je spanning vasthoudt en zelfs je ademhaling vertellen een dieper verhaal dan je woorden.
Zijn werk onderzoekt hoe de manier waarop we ons gedragen – zowel fysiek als emotioneel – bepaalt hoe we ons presenteren, inspireren en invloed uitoefenen op de mensen om ons heen.
De vijf bio-energetische karakterstructuren in leiderschap
Het herkennen van je vijf bio-energetische karakterstructuren is de eerste stap om je standaardpatronen te begrijpen en te leren hoe je je kunt bevrijden van onbewuste, beperkende overtuigingen. Laten we ze eens nader bekijken en erover nadenken.
Alexander Lowens concept van bio-energetische karakterstructuren is gebaseerd op het idee dat deze patronen zich ontwikkelen als defensieve aanpassingen aan onvervulde behoeften in de vroege kindertijd – met name de behoefte aan veiligheid, liefde en verbondenheid.
Elke structuur vertegenwoordigt een manier waarop lichaam en geest zich aanpassen om zich te beschermen tegen pijn, afwijzing of een gebrek aan veiligheid. Deze aanpassingen creëren energetische blokkades in het lichaam, die de houding, spierspanning, ademhalingspatronen en emotionele expressie beïnvloeden.
1. Schizoïde structuur.
Ontstaat door vroege afwijzing of een gebrek aan emotionele veiligheid.
→ Leidt tot afstandelijkheid en terugtrekking in de geest.
2. Orale structuur.
Ontstaat door emotionele verwaarlozing of inconsistente zorg.
→ Leidt tot afhankelijkheid of overmatige zelfredzaamheid.
3. Psychopathische structuur. Ontstaat door verraad of manipulatie in vroege relaties.
→ Resulteert in controlezucht en het vermijden van kwetsbaarheid.
4. Masochistische structuur. Ontstaat door onderdrukking en conditionering op basis van schaamte of schuldgevoel.
→ Creëert patronen van zelfopoffering en onderdrukte wrok.
5. Rigide structuur.
Ontstaat door voorwaardelijke liefde gebaseerd op prestaties.
→ Resulteert in perfectionisme en emotionele onderdrukking.
1. De schizoïde structuur: de visionaire leider die moeite heeft met vertrouwen
Kenmerken: zeer intellectueel, innovatief en diepgaand analytisch. Schizoïde leiders leven vaak in hun eigen hoofd en scheiden gedachten van emoties. Ze zien patronen die anderen over het hoofd zien, maar hebben moeite om zich verbonden te voelen met mensen en de realiteit.
Sterke punten van het leiderschap: breed perspectief, visionaire ideeën en een sterk probleemoplossend vermogen.
Uitdagingen: trekt zich terug in gedachten in plaats van actie te ondernemen, heeft moeite met het vertrouwen van teams en kan emotioneel afstandelijk overkomen.
Lichaamssignalen: spanning in de ruggengraat, koude handen, een gevoel van losgekoppelde benen en een neiging tot fysieke terugtrekking.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik ben geen aandacht waard. Het is beter om in mijn gedachten te blijven.”
“De wereld heeft me afgewezen, dus trek ik me terug in mezelf – ik kom er wel uit als ik maar lang genoeg nadenk.”
2. De orale structuur: de verbindende leider die bang is om alleen te zijn
Kenmerken: warm, betrokken en emotioneel afgestemd. Orale leiders gedijen goed in sociale omgevingen, maar kunnen moeite hebben met zelfredzaamheid en emotionele stabiliteit. Ze voelen vaak een innerlijke leegte en zoeken externe bevestiging.
Sterke punten in leiderschap: uitzonderlijke communicatieve vaardigheden, een sterk emotioneel intelligentieniveau en het vermogen om teams met een hoog vertrouwen op te bouwen.
Uitdagingen: moeite met grenzen, overbelast zichzelf om goedkeuring te krijgen en loopt risico op een burn-out door constant te geven.
Lichaamssignalen: ineengedoken houding, zwakke spiertonus en de neiging om in te storten onder stress.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik krijg nooit wat ik nodig heb, of het is altijd het verkeerde.”
“Mensen wijzen me af omdat ik anders ben – ik hoor er niet bij.”
3. De psychopathische structuur: de charismatische leider die bang is voor kwetsbaarheid
Kenmerken: zeer ambitieus, strategisch en charismatisch. Ze zijn meesters in beïnvloeding en overtuiging, en leiden vaak met controle en berekende charme.
Ze kunnen echter moeite hebben met authentieke emotionele verbinding en hun eigen diepere gevoelens ontkennen.
Sterke punten in leiderschap: overtuigend, zelfverzekerd en bedreven in het navigeren door machtsverhoudingen.
Uitdagingen: kunnen te controlerend, wantrouwend of losgekoppeld van hun eigen emotionele wereld worden.
Lichaamssignalen: overontwikkeld bovenlichaam, spanning in de nek en schouders en een stijve, rechtopstaande houding.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik kan mezelf niet toestaan te voelen – het zou te overweldigend zijn.”
“Ik heb niemand nodig. Ik doe dit wel alleen.”
Echt leiderschap komt voort uit macht mét anderen, niet uit macht óver anderen.
4. De masochistische structuur: de loyale leider die bang is om ruimte in te nemen
Kenmerken: zeer verantwoordelijk, gedisciplineerd en toegewijd aan dienstbaarheid en stabiliteit. Masochistische leiders stellen anderen op de eerste plaats, maar worstelen met zelfexpressie en assertiviteit. Ze kunnen onbewust hun eigen succes saboteren.
Sterke punten voor leiderschap: betrouwbaar, hardwerkend en uitstekend in het volhouden van langetermijnprojecten.
Uitdagingen: onderdrukken mogelijk emoties, hebben moeite met het stellen van grenzen of ervaren wrok door te veel te geven.
Lichaamssignalen: compacte lichaamshouding, spanning in de nek en kaak, en een neerwaartse, ingehouden houding.
Innerlijke gedachten en overtuigingen:
“Ik ben niet veel waard, maar ik doe alles voor je.”
5. De rigide structuur: de perfectionistische leider die bang is om los te laten
Kenmerken: zeer gedisciplineerd, gestructureerd en prestatiegericht. Rigide leiders zoeken externe bevestiging door prestaties, maar kunnen moeite hebben met emotionele flexibiliteit.
Leiderschapskwaliteiten: detailgericht, resultaatgericht en zeer competent.
Uitdagingen: kan overdreven zelfkritisch zijn, moeite hebben met ontspanning en het moeilijk vinden om het proces te vertrouwen.
Lichaamssignalen: goed geproportioneerd, gespierd lichaam met chronische spanning, vooral in de rug en benen.
Hoe bio-energetische structuren je innerlijke denkbeelden en denkbeelden vormgeven
Onze onvervulde behoeften uit onze jeugd bepalen niet alleen hoe we ons fysiek gedragen, maar ook de innerlijke denkbeelden en overtuigingen die onze gedachten, emoties en beslissingen sturen.
Elke bio-energetische structuur draagt een kernovertuigingssysteem met zich mee, geworteld in ervaringen uit het verleden, dat subtiel bepaalt hoe we succes, relaties en uitdagingen benaderen.
• De schizoïde denker gelooft dat hij/zij het veiligst is in zijn/haar eigen geest en vermijdt diepe verbindingen.
• De orale zoeker vreest dat hij of zij nooit genoeg zal hebben en is constant op zoek naar externe bevestiging.
• De psychopathische strateeg gelooft dat kwetsbaarheid gevaarlijk is en dat macht de enige manier is om veilig te blijven.
• De masochistische verzorger voelt dat hij of zij zijn of haar behoeften moet onderdrukken om geaccepteerd te worden.
• De rigide presteerder is ervan overtuigd dat hij of zij alleen door prestaties liefde waard kan zijn.
Deze onbewuste overtuigingen bepalen hoe we omgaan met leiderschap, stress en topprestaties – totdat we ze bewust veranderen.
Het helen van deze structuren houdt in dat we geblokkeerde energie loslaten, opnieuw contact maken met onvervulde behoeften en onderdrukte emoties integreren – daarom zijn lichaamsgerichte therapieën (somatisch werk, ademhalingsoefeningen, beweging) en innerlijk werk (deelwerk, hypnotherapie en energieheling) zo krachtig.
Als je wilt leiden met ware kalmte en zelfvertrouwen – waar helderheid, veerkracht en emotionele intelligentie samenkomen – begin dan bij je lichaam.
Het verhaal herschrijven: Innerlijk werk en energieheling
Elk van deze karakterstructuren is ontstaan als overlevingsstrategie, maar ze hoeven je niet te definiëren. Transformatie begint met het herkennen van deze oude overlevingspatronen en het werken aan het loslaten ervan, zowel op het niveau van lichaam en geest als op het energetisch niveau.
• Deelwerk helpt ons opnieuw contact te maken met het innerlijke kind en de onvervulde behoeften achter deze structuren.
• Hypnotherapie omzeilt het bewuste denken om beperkende negatieve overtuigingen op het onderbewuste niveau te herprogrammeren.
• Bio-energetische oefeningen helpen opgeslagen spanning los te laten en de natuurlijke emotionele stroom te herstellen.
• Energiewerk verwijdert blokkades en herstelt het evenwicht op een dieper, vibrationeel niveau.
Door lichaam, geest en energieheling te integreren, kunnen succesvolle mensen zich bevrijden van oude patronen en ware kalmte en zelfvertrouwen belichamen – leidinggeven met zowel kracht als innerlijke rust.
Je volgende stap : kijk welke structuur bij jou resoneert. Begin je helingsproces vervolgens met diepgaand zelfbewustzijn, compassie en de moed om opnieuw contact te maken met de kalme en zelfverzekerde versie van jezelf.
Dit blog is uiteraard basisinformatie. Ik weet hoe het werkt, wat het doet, en je mag daar veel over lezen, door het zelf te ervaren, wordt die informatie heel levend. Een levende realiteit.
Meer dan meten en weten EN wat we kunnen leren van het Steineronderwijs
Wat moet een leerkracht kennen en kunnen? Het is een terechte en noodzakelijke vraag. Niemand betwist dat sterke vakkennis in wiskunde en taal cruciaal is. Wie voor de klas staat, moet zijn leerstof beheersen en die helder kunnen overbrengen. Maar wanneer een hervorming van de lerarenopleiding die vakken tot hoofdaccent verheft en kunstzinnige vakken naar de marge duwt, rijst een fundamentelere vraag: wat verstaan we eigenlijk onder onderwijs?
De huidige plannen lijken te vertrekken vanuit een duidelijke prioriteit: cognitieve prestaties optillen door een sterkere focus op kernvakken. Dat klinkt logisch in tijden van dalende testresultaten. Toch schuilt daarin het gevaar van een versmalling. Als onderwijs hoofdzakelijk wordt herleid tot meetbare kennis in taal en wiskunde, dan verliezen we uit het oog dat een kind méér is dan een optelsom van cognitieve vaardigheden.
Hier kan een vergelijking met het Steineronderwijs verhelderend zijn. In die pedagogische traditie staat niet het vak, maar de ontwikkeling van het kind centraal. Denken, voelen en willen – hoofd, hart en ledematen – worden als gelijkwaardige ontwikkelingsdimensies beschouwd.
Kunstzinnige vorming is er geen “extraatje” of ontspanning na het echte werk, maar een volwaardig ontwikkelingsgebied dat bijdraagt aan concentratie, doorzettingsvermogen, creativiteit en zelfkennis.
In het Steineronderwijs worden vakken als muziek, schilderen, toneel, euritmie en handwerk niet gezien als decoratie rond de kern, maar als fundament voor diep leren. Ritme, verbeelding en beweging ondersteunen er zelfs het aanleren van taal en rekenen. Een wiskundig begrip kan via beweging worden verkend; taal kan via poëzie en drama tot leven komen.
Cognitie wordt niet losgekoppeld van beleving. Ook al heb je er geen enkel idee van wat in het Steineronderwijs gebeurt- dan je baseren op oppervlakkige uitspraken of oordelen die in werkelijkheid helemaal niet kloppen, ik denk dat je daar toch wel, met wat goede wil en open blik iets kunt in gewaarworden of iéts kunt bij voorstellen.
De vraag is :wat gebeurt er wanneer we in de lerarenopleiding kunstzinnige vakken reduceren tot een minderwaardige invulling? We sturen impliciet de boodschap uit dat deze domeinen minder belangrijk zijn. Dat ze bijkomstig zijn. Maar hoe kan een leerkracht kinderen begeleiden in hun volledige ontwikkeling als hij of zij zelf nauwelijks gevormd wordt in die bredere pedagogische dimensie?
Bovendien zijn kunstzinnige vakken bij uitstek plaatsen waar diversiteit, expressie en meertaligheid spontaan samenkomen. In muziek en beeld kunnen kinderen zich uitdrukken voorbij taalbarrières. In drama leren ze empathie en perspectiefwisseling. Dit zijn geen “zachte” vaardigheden, maar essentiële competenties in een complexe samenleving.
Een sterke focus op taal en wiskunde hoeft op zich geen probleem te zijn. Het wordt dat pas wanneer ze de maatstaf worden waaraan alles wordt afgemeten. Onderwijskwaliteit mag niet uitsluitend worden gedefinieerd door wat gemakkelijk toetsbaar is. Wat moeilijker meetbaar is – creativiteit, morele ontwikkeling, verbeeldingskracht, relationele intelligentie – is daarom niet minder waardevol.
Misschien ligt de uitdaging niet in kiezen tussen cognitieve diepgang of brede vorming, maar in het herstellen van hun evenwicht. Het Steineronderwijs toont dat het mogelijk is kunst en ambacht niet als luxe, maar als wezenlijk onderdeel van leren te zien. Dat betekent niet dat dit model klakkeloos moet worden overgenomen. Wel dat het een spiegel kan zijn.
Als we willen dat leerkrachten méér zijn dan kennisoverdragers, dan moeten we hen ook méér meegeven dan kennis alleen. Onderwijs dat enkel focust op meten en weten, riskeert precies datgene te verliezen wat het menselijk maakt.
De hervorming van de lerarenopleiding is een kans. Niet om het beroep te versmallen, maar om het opnieuw in zijn volle breedte te erkennen.
* Het juiste moment: ontwikkeling vanuit antroposofisch perspectief
Wanneer het debat over onderwijs zich vernauwt tot taal en wiskunde, dreigt één fundamentele vraag onderbelicht te blijven: hoe ontwikkelt een kind zich eigenlijk? Vanuit de antroposofische pedagogie, geïnspireerd door Rudolf Steiner, is die ontwikkelingsvraag het uitgangspunt van alle onderwijs.
In deze visie is het kind geen mini-volwassene die zo snel mogelijk cognitieve vaardigheden moet verwerven. Het kind ontwikkelt zich in fasen, waarbij lichaam, gevoel en denken elkaar in een natuurlijke volgorde opvolgen. Onderwijs moet zich volgens deze benadering niet richten op wat meetbaar is, maar op wat op een bepaald moment rijp is.
Denken, voelen en willen
De antroposofie onderscheidt drie ontwikkelingsgebieden: het willen (handeling en beweging), het voelen (beleving en verbeelding) en het denken (abstractie en analyse). Deze drie zijn niet van bij het begin in evenwicht ontwikkeld.
In de vroege kinderjaren leert het kind in de eerste plaats via nabootsing en beweging. Het lichaam is het instrument van leren. Spel, ritme, herhaling en zintuiglijke ervaringen vormen de basis. Cognitieve abstractie speelt nog nauwelijks een rol; het kind leert door te doen en te beleven.
Pas later – geleidelijk vanaf de lagere school – komt het beeldende en gevoelsmatige sterker op de voorgrond. Verhalen, kunst, muziek en symboliek vormen bruggen naar inzicht. Het denken ontwikkelt zich vanuit de verbeelding. Abstract redeneren wordt pas echt dragend rond de pre-adolescentie.
Vanuit dit perspectief is leren geen puur intellectueel proces, maar een innerlijke verwerking. Een kind neemt leerstof niet alleen op via het hoofd, maar via het hele wezen.
* Wat gebeurt er wanneer we te vroeg abstraheren?
Wanneer jonge kinderen te vroeg worden geconfronteerd met abstracte leerinhouden waarvoor ze innerlijk nog niet rijp zijn, ontstaan volgens deze visie spanningen.
Dat kan zich uiten in oppervlakkigheid, mechanische leren zonder echte innerlijke betrokkenheid, verlies van intrinsieke motivatie, stress/faalangst/burnout, verminderde zin voor creativiteit in het vinden van onder andere communicatieve vraagstukken en samenwerking op een gelijkwaardige manier. Vervroegde intellectualisering gaat ten koste van spel en fantasie, die belangrijk is in de ontwikkeling van een kind.
Het gevaar is niet dat kinderen niets zouden aankunnen – kinderen zijn veerkrachtig – maar dat het leren losraakt van hun belevingswereld. Wanneer leerstof niet aansluit bij hun ontwikkelingsfase, wordt ze niet “doorleefd”, maar louter gereproduceerd.
Antroposofisch bekeken is spel geen luxe of voorbereiding op het echte werk; het is het werk van het jonge kind. In vrij spel ontwikkelt het kind concentratie, sociale vaardigheden, taal, motoriek en probleemoplossend denken. Wie dat spel vervangt door vroege cognitieve druk, snijdt in een fundamentele voedingsbodem van latere intellectuele kracht.
* Kunst als ontwikkelingsmotor
Kunstzinnige vakken hebben binnen het Steineronderwijs zo’n prominente plaats. Ze spreken het gevoelsleven aan en vormen een brug tussen ervaring en begrip. Muziek ontwikkelt ritmegevoel en luistervermogen; schilderen voedt waarneming; toneel versterkt empathie; handwerk bevordert doorzettingsvermogen en fijne motoriek.
Vanuit antroposofisch standpunt bereiden deze activiteiten het denken voor. Ze creëren innerlijke beweeglijkheid. Cognitie groeit als het ware uit een rijk gevoels- en ervaringsleven.
Wanneer kunstvakken in de lerarenopleiding naar de marge worden verschoven, dreigt die ontwikkelingslogica uit beeld te verdwijnen. Dan ontstaat het risico dat onderwijs zich primair richt op wat meetbaar is, en minder op wat het kind innerlijk opbouwt.
* Onderwijs als timing
De kern van de antroposofische pedagogie is niet dat taal en wiskunde onbelangrijk zijn. Integendeel. Maar de vraag is: wanneer, hoe en in welke vorm wordt dit aangeboden?
Onderwijs is volgens deze visie in de eerste plaats een kwestie van timing. Wat op het juiste moment wordt aangeboden, werkt versterkend en verdiepend. Wat te vroeg wordt opgedrongen, kan vervlakken of zelfs blokkeren.
Dat vraagt van leerkrachten meer dan vakkennis alleen. Het vraagt ontwikkelingsinzicht, waarnemingsvermogen en pedagogische fijngevoeligheid. Een leerkracht moet kunnen aanvoelen of een klas rijp is voor abstractie, of nog nood heeft aan beeld en beweging.
* Een bredere definitie van kwaliteit
In tijden waarin onderwijskwaliteit steeds vaker wordt gemeten via gestandaardiseerde toetsen, is het begrijpelijk dat taal en wiskunde prominenter worden. Maar als we kwaliteit uitsluitend definiëren via cognitieve output, lopen we het risico de ontwikkelingslogica van het kind te negeren.
De antroposofische visie herinnert ons eraan dat leren een levend proces is. Een kind moet zich kunnen inleven in leerstof. Het moet haar innerlijk kunnen verbinden met zijn eigen ervaring. Zonder die verbinding blijft kennis buitenkant.
De de kern van onderwijs, die we terugvinden in de antroposofie, is de ontwikkeling van een jong kind dienen te herwaarderen vanuit breed gevormde ontwikkelingsperspectieven. Waar elk kind centraal staat, elk kind gezien wordt als een uniek wezen. Een kind dat zich mag ontwikkelen en bewegen vanuit diens unieke kwaliteiten en mogelijkheden, tot een heel en totaal zelfstandig mens.
Waar emotionele en spirituele intelligentie de juiste voeding krijgt, en dit door leerkrachten die zich in die gebieden actief en bewust ontwikkelen. Laat ons niet vergeten dat een kind geen onbeschreven blad is, maar in de kern diepe wijsheden herbergt. Kinderen van Nu zijn veel en veel bewuster in het waarnemen van wat niet kloppend is bij wat volwassenen zeggen en doen. Kinderen zijn in die zin heldere spiegels voor ons.
Als we werkelijk willen investeren in sterke leerkrachten, dan moeten we hen vormen tot mensen die niet alleen weten wat ze onderwijzen, maar ook wanneer en hoe een kind eraan toe is om het werkelijk op te nemen.
Laat één ding duidelijk zijn: niet alles wat minister Zuhal Demir onderneemt, is per definitie negatief. Hervormingen zijn nodig. Het onderwijs kampt met reële uitdagingen: dalende basisvaardigheden, lerarentekorten, planlasten….
Het zou onverantwoord zijn om vast te houden aan structuren die niet langer werken. Dat er kritisch gekeken wordt naar de lerarenopleidingen, is op zich legitiem.
Mijn bezorgdheid zit elders. Wat ik opmerk, is een zeer uitgesproken nadruk op “kennis” als dé hefboom voor kwaliteit. Die focus is begrijpelijk — zeker vanuit een politieke traditie waarin meetbaarheid, duidelijkheid en normering belangrijke waarden zijn. Maar onderwijs is geen optelsom van leerinhouden alleen.
Het doel van onderwijs is niet alleen kennis vergaren, maar de hele mens vormen: lichaam, ziel en geest, en wie daar eens stil bij staat, die woorden laat binnenkomen, zichzelf nog niet verloren is aan het eenzijdige materialistische denken ( Ahrimanische krachten) die kan dit enkel maar beamen. Kennis met het doel het kind tot een zelfstandig denken mens te laten worden: een wordings-en ontwikkelingsweg.
Daar zelf een voorbeeld in te zijn, te willen zijn, want je kunt daarin op een bepaald moment jezelf afremmen uit angst in één of andere groep verbannen te worden. Het vraagt moed. Moed om jezelf te blijven opvoeden. Op te voeden in je ontwikkelingsweg.
Wanneer kennis het dominante prisma wordt waardoor men naar onderwijs kijkt, dreigt men andere dimensies te onderschatten: relationele vaardigheden, ontwikkelingsinzicht, creativiteit, morele vorming, pedagogische intuïtie. Dat zijn geen vrijblijvende extra’s. Ze vormen het weefsel waarin kennis pas werkelijk betekenis krijgt.
Als oud-leerkracht weet ik hoe complex de klasrealiteit is. Een sterke les is niet enkel het correct overbrengen van leerstof. Het is het moment waarop een kind zich gezien voelt. Waar verwondering ontstaat. Waar leerstof landt omdat ze aansluit bij de binnenwereld van het kind. Dat vraagt meer dan vakinhoudelijke beheersing.
Het risico van een te eenzijdige kennisfocus is niet dat kinderen te veel leren, maar dat leren verengd wordt tot reproduceerbare output. Onderwijs verliest dan zijn ademruimte. Leerkrachten worden uitvoerders van een curriculum in plaats van begeleiders van ontwikkeling.
Verandering is nodig. Maar hervormen vraagt nuance. Het vraagt het vermogen om verschillende pedagogische tradities ernstig te nemen en niet te reduceren tot karikaturen. Het vraagt ook vertrouwen in het veld — in lerarenopleiders, in scholen, in leerkrachten zelf.
De uitdaging ligt niet in het zoeken naar evenwicht. Kennis en inzichten met als doel het kind in zijn ontwikkelingsweg tot een zelfstandig denkend mens te stimuleren. Kennis die ingebed is in mensvorming. Zonder die bedding verliest ze haar diepte.
Onderwijs is geen ideologisch project, maar een maatschappelijk verbond rond onze kinderen. En dat verbond verdient meerstemmigheid, geen versmalling.
‘ Kunst en creativiteit zijn essentieel voor het innerlijke leven van het kind; zonder hen blijft het onderwijs arm’, schrijft Steiner en ik ben het helemaal met hem eens.
