We hebben er vaak op gewezen dat het wereldbeeld gebaseerd op de Wetenschap van de Geest niet louter abstract of conceptueel mag blijven, of iets dat we alleen op plechtige momenten in ons leven presenteren als ons wereldbeeld om onze innerlijke spirituele behoeften te bevredigen.
Ons wereldbeeld moet veeleer diepgaand ingrijpen in ons leven en ons wezen, in ons werk van ‘s ochtends vroeg tot ‘s avonds laat. Dit zal ons heel duidelijk worden als we onze aandacht richten op wat ons altijd omringt, namelijk de relaties en verbindingen die spirituele wezens en de spirituele wereld in het algemeen met ons en ons leven hebben.
De fysionomie van het uiterlijke leven zal pas voor een mens duidelijk worden nadat hij heeft gekeken naar datgene wat vanuit de spirituele wereld deze fysionomie van het bestaan teweegbrengt. Pas wanneer we de ziel van een mens kennen, zullen we hem volledig kunnen begrijpen aan de hand van zijn fysionomie. Dan zullen we zijn blik kunnen interpreteren en zijn gelaatsuitdrukkingen kunnen verklaren. Zo zal ook de uiterlijke wereld in al haar grote en kleine manifestaties begrijpelijk worden zodra we haar spirituele fundamenten leren kennen.
We kunnen onszelf al veel duidelijk maken wanneer we het leven op elke wending volgen en het observeren met een oog dat is aangescherpt door de Wetenschap van de Geest.
Onlangs kwam een inzicht bij me op dat ik graag als inleiding wil gebruiken om ons in de stemming te brengen voor de contemplatie van vandaag.
Ik heb uw aandacht er vaak op gevestigd hoe merkwaardig de dingen in de Europese cultuur met elkaar verbonden zijn, in het lot van de wereld, in haar historische karma. Ik heb u erop gewezen hoe in de Noordse mysteriën, de mysteriën van de druïden en de trotskisten, een zekere tragische ondertoon heerste tijdens het onderwijs. In de oude, voorchristelijke mysteriën werden de discipelen die ingewijd werden in hoge spirituele wijsheid, hoge spirituele wetenschap, ook altijd op iets gewezen. Hun werd erop gewezen dat de visie op de spirituele wereld die hun werd overgebracht, namelijk in Noord- en Noordwest-Europa, een bijzondere verlichting zou ontvangen door een toekomstige gebeurtenis.
Profetisch werd er gealludeerd op de latere verschijning van Christus. De hele Europese cultuur wordt voor ons begrijpelijk wanneer we de vreemde draden volgen waarmee het christendom zich verweefde met de overblijfselen van de oude Noordse overtuigingen over de geestenwereld. En soms lijken kleine uiterlijke feiten symptomen te zijn, ook al zijn ze meer dan dat. Ze zijn reëel bewijs van wat er vanbinnen speelt. Zo ontrafelt iemand die deze fijne draden volgt zelf de fysionomie van uiterlijke gebeurtenissen.
Tijdens een van mijn laatste lezingenreizen werd het me heel duidelijk hoe in de noordelijke gebieden, in Zweden en Noorwegen, de nawerkingen van de oude Noordse geestenwereld nog steeds in detail waarneembaar zijn. Het lijkt alsof je kunt zien hoe deze effecten een rol spelen in een spirituele kijk op alles wat we tegenkomen. En dan voel je iets heel bijzonders, wanneer zich midden in deze echo’s van de oude wereld van de Noordse goden iets manifesteert dat wijst op vreemde karmische historische verbanden.
Midden in de echo’s van deze oude Noordse geestenwereld ontvouwt zich een indrukwekkend beeld. Bij aankomst in Uppsala bevindt men zich als het ware midden in de dingen die ons nog meer herinneren aan de oude Noordse mystieke wereld. Daar stuit men op de eerste Germaanse vertaling van de Bijbel van Ulfilas, dat wonderbaarlijke document over de verspreiding van het christendom in Europa.
Zelfs als we niet ingaan op specifieke karmische verbanden, voelen we toch iets van karmische relaties wanneer we bedenken dat dit document zich eerst in Praag bevond, vervolgens tijdens de Zweedse oorlog werd buitgemaakt en onder vreemde omstandigheden hier terechtkwam. Het lijkt ons alsof deze eerste vertaling van de Bijbel in het Germaans een levend monument is voor de verspreiding van het christendom in de oude Noordse spirituele wereld.
Wanneer men de dingen die men tegenkomt ook ziet als een uiterlijke uitdrukking van innerlijke spirituele feiten, dan wordt alles vanuit een innerlijk perspectief verklaarbaar en komt alles tot leven. Daarom willen we vandaag enkele van de vele dingen die ons uiterlijke gebeurtenissen en feiten tonen – als gevolg daarvan een fysiognomische uitdrukking van innerlijke spirituele naturen en verschijnselen van dergelijke spirituele wezens en gebeurtenissen – voor onze ziel plaatsen en onderzoeken.
Wanneer we het leven van de mens overzien, wordt meteen duidelijk dat in de huidige wereld, waar materialistisch denken overheerst, alleen verbanden die van buitenaf duidelijk zichtbaar zijn, worden bestudeerd en opgemerkt. Iets wordt schadelijk genoemd wanneer de schade die het aanricht duidelijk met het blik oogt. Iets wordt nuttig genoemd wanneer het nut ervan evident is. Het wordt ons vooral duidelijk dat spirituele feiten zich afspelen tussen de zintuiglijke gebeurtenissen van het leven, om zo te zeggen tussen onze zintuiglijke lichamen die verbonden zijn met het menselijk leven, als we eerst bepaalde daden beschouwen van wezens die invloed uitoefenen op onze wereld. Natuurlijk kunnen deze wezens niet op natuurlijke wijze door de fysieke zintuigen van de mens worden waargenomen, maar ze zijn van diepgaande betekenis voor het hele menselijke leven.
We kunnen slechts één soort van dergelijke wezens nader bekijken, hoewel er vele zijn. De ruimte om ons heen is niet alleen gevuld met lucht, maar ook met een grote verscheidenheid aan spirituele wezens. Er zijn wezens die we elementaire wezens noemen. De meeste van hen kunnen worden gekarakteriseerd door iets wat ze niet bezitten, maar eerder door wat een mens tot een mens maakt, namelijk een gevoel van morele verantwoordelijkheid. Dat kunnen zij niet hebben. Ze zijn zo georganiseerd dat ze moreel gezien niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden. Denk niet dat ten minste een deel van de wezens die in en uit ons lichaam gaan, althans een bepaald soort, geen intellect hebben of niet intelligent zijn. Veel van hen zijn zeer intelligente wezens – wezens die qua slimheid en intellect nauwelijks onderdoen voor de mens. Laten we eerst eens kijken naar zulke wezens die in de hogere werelden voorkomen, maar die een bepaalde relatie met de mens zelf hebben, die gevolgen heeft voor zijn leven. Dat is wat we willen onderzoeken.
We beginnen met de aanname dat een mens in werkelijkheid in twee verschillende toestanden leeft. Binnen vierentwintig uur gaat een typische moderne mens over van de wakkere toestand overdag naar de slaaptoestand ‘s nachts. Uit eerdere waarnemingen weten we dat een mens overdag in principe is opgebouwd uit vier lichaamsdelen: het fysieke lichaam, het etherische lichaam, het astrale lichaam en het Ik. ‘s Nachts, wanneer iemand in slaap valt, blijven het fysieke en het etherische lichaam in bed liggen, terwijl het astrale lichaam en het Ik zich oprichten. We hebben ook geleerd dat deze vier delen van het menselijk lichaam hun uitdrukking vinden in het fysieke lichaam. We weten dat het Ik zich uitdrukt in het bloed. Het bloed is in zijn bewegingen niets anders dan de materiële openbaring van het Ik. Evenzo is het zenuwstelsel de materiële openbaring van het astrale lichaam, en de klieren die van het etherische lichaam. Het fysieke lichaam heeft als het ware zijn eigen openbaring. Als je dat in gedachten houdt, kun je begrijpen dat dit menselijke zenuwstelsel in het fysieke lichaam zo is ontworpen dat het alleen kan bestaan wanneer het doordrongen is van het astrale lichaam. Dit komt doordat het astrale lichaam de schepper en instandhouder ervan is. Het organiseert het zenuwstelsel dat ervan afhankelijk is. Het zenuwstelsel kan alleen overleven onder invloed van het astrale lichaam. Op dezelfde manier zijn het bloed en het ik nauw met elkaar verbonden.
Stel je eens voor wat er gebeurt als je elke nacht minachtend je fysieke lichaam verlaat. Je laat het zenuwstelsel achter in je fysieke lichaam, maar neemt het astrale lichaam mee, dat het voedt. Je laat aan zijn lot over wat het astrale lichaam zou moeten verzorgen. Zo stapt ook je ik uit en laat het bloed aan zijn lot over. Dat is wat de mens elke nacht doet. Hij laat zijn fysieke lichaam, of liever gezegd het zenuwstelsel en de bloedsomloop, aan hun lot over. Deze zouden echter niet kunnen overleven als ze volledig op zichzelf zouden moeten vertrouwen. Vanwege hun aard moeten ze in de menselijke vorm doordrongen zijn van een astraal lichaam, net zoals het bloed doordrongen moet zijn van iets dat gelijkwaardig is aan het ik.
Wat je zelf niet doet, namelijk je zenuwstelsel van energie voorzien, moeten andere wezens doen. Je zult dus zien dat op hetzelfde moment dat het astrale lichaam en het ik zich uit het fysieke en etherische lichaam terugtrekken, hogere wezens uit hogere sferen zich erin vestigen. Ze laten hun astraliteit in het zenuwstelsel zakken en voorzien de zenuwen en het bloed. Zij die elke nacht uit de hogere sferen afdalen, nemen bezit van het fysieke lichaam wanneer de mens het minachtend achterlaat. We kunnen dus zeggen dat astrale substanties die de fysieke en etherische lichamen scheppen, die deelnemen aan hun schepping, weer voor deze lichamen zorgen wanneer de mens ze verlaat. Daarbij treffen ze de lichamen anders aan dan hoe ze oorspronkelijk aan de mens werden gegeven. De mens leefde erin met zijn astrale lichaam en zijn ik en werkte erin. Nu vinden de spirituele wezens uit hogere kosmische regionen er effecten in die totaal niet overeenkomen met hun hogere spiritualiteit. Effecten die het gevolg zijn van wat de mens overdag in zijn fysieke lichaam heeft gedaan, ingegeven door zijn astraliteit en zijn ik. Natuurlijk kent de materialistische benadering slechts de basisprincipes. Maar wanneer we de mysterieuze feiten van de spirituele wereld beschouwen, zullen we ontdekken dat er ook heel andere effecten bestaan die het fysieke lichaam beïnvloeden. Men kan geen enkele gedachte, gevoel of emotie hebben zonder dat dit het fysieke lichaam beïnvloedt. Hoewel een anatoom dit niet kan bewijzen, veroorzaakt elk gevoel en elke emotionele toestand een bepaalde verandering in de structuur van het fysieke lichaam, en dit is wat vervolgens wordt ontdekt door degenen die afdalen in de menselijke ziel.
Van bijzonder belang zijn de effecten op het fysieke lichaam die worden veroorzaakt door alles wat een mens in zijn ziel heeft aan leugens, laster en hypocrisie. De materialistische visie is dat leugens, laster en hypocrisie alleen schadelijk zijn voor zover dat van buitenaf waarneembaar is. Maar dit is niet correct.
In werkelijkheid worden er zeer subtiele effecten op het fysieke lichaam uitgeoefend, die echter zelfs niet microscopisch waarneembaar zijn. Later, wanneer de ziel het lichaam verlaat tijdens de slaap, blijven de effecten in het fysieke lichaam achter en worden ze opgemerkt door de hogere wezens.
Deze beschouwen niet alleen die zielservaringen die in de grove zin leugens, laster en hypocrisie worden genoemd, maar bijvoorbeeld ook de subtiele, conventionele leugens die vereist zijn door de huidige maatschappelijke orde.
Leugens die uit beleefdheid of gewoonte worden uitgesproken, en het hele scala dat kan worden opgesomd, beginnend met onoprechtheid, hypocrisie en kleinzielige laster, zelfs al is het maar in gedachten, dit alles uit zich in effecten op het fysieke lichaam en wordt opgemerkt door de dalende wezens.
En aangezien dit alles zich ‘s nachts in het fysieke lichaam afspeelt, vindt er iets bijzonders plaats.
Hierdoor worden er altijd stukjes afgescheurd van de substantie van de wezens die in het lichaam afdalen. Hierdoor moeten bepaalde delen van de hogere wezens zich afscheiden. Het gevolg van leugens, hypocrisie en laster overdag is de afscheiding van bepaalde wezens ‘s nachts, die op deze manier op de een of andere manier verbonden zijn met het fysieke menselijke lichaam. Deze wezens verwerven zo een onafhankelijk bestaan in de spirituele wereld die ons omringt; het zijn wezens die we fantomen noemen.
Fantomen zijn spirituele entiteiten die lijken op fysionomische uitingen, in zekere zin zijn het replica’s van menselijke ledematen en vormen. Ze zijn van zo’n subtiele materialiteit dat het fysieke oog ze niet kan zien, maar ze hebben, om zo te zeggen, een fysieke vorm.
De helderziende ziet delen van menselijke hoofden, menselijke handen, hele figuren door de lucht vliegen. Ja, hij ziet de ingewanden van menselijke lichamen rondzoemen, de maag, het hart, al die fantomen die zijn vrijgekomen door excisie als gevolg van wat mensen hun fysieke lichamen hebben aangedaan, als gevolg van leugens, hypocrisie en laster.
Dergelijke fantomen die voortdurend door onze spirituele ruimte zoemen, bewijzen dat het menselijk leven zelf de oorzaak is van wezens die nu, op een niet bepaald gunstige manier, invloed uitoefenen op de mens. Hoewel ze in zekere zin intelligente eigenschappen bezitten, hebben ze geen morele verantwoordelijkheid.
Ze houden hun bestaan in stand door obstakels op de weg van de mens te plaatsen, obstakels die veel groter zijn dan wat we bacteriën noemen.
Er speelt ook iets anders.
Belangrijke ziekteverwekkers kunnen in zulke wezens worden aangetroffen, omdat fantomen, die door mensen zijn gecreëerd, in bacillen en bacteriën een uitstekende mogelijkheid vinden om hun bestaan te ondersteunen – een voedselbron.
Zonder deze voeding zouden ze min of meer uitdrogen in hun spirituele bestaan. Maar in zekere zin worden deze bacteriën op hun beurt door hen gecreëerd. Omdat de fantomen in de fysieke wereld bestaan, kunnen ze een doel dienen. Door mysterieuze oorzaken is datgene wat op de een of andere manier nodig is ook beschikbaar.
Zo creëert de mens door leugens, laster en hypocrisie een leger van spirituele entiteiten in de categorie fantomen.
Iets soortgelijks gebeurt met het etherisch lichaam dat de mens ‘s nachts achterlaat.
Ook dit is zo ingericht dat het alleen als een menselijk etherisch lichaam kan bestaan wanneer het doordrongen is van hogere wezens.
Wanneer de eigen astraliteit zich buiten het etherisch lichaam bevindt, duiken de hogere wezens ook in het etherisch lichaam.
Dit moet men onthouden!
Dan wordt het begrijpelijk dat effecten in het etherisch lichaam, veroorzaakt door bepaalde processen in ons zielenleven, ‘s nachts aanwezig blijven en leiden tot de uitstoting van wezens, volgens het patroon van het etherisch lichaam, uit wat in het etherisch lichaam zinkt.
De zielsprocessen die tot dergelijke entiteiten leiden, zijn processen die in de menselijke samenleving worden veroorzaakt door wat we ‘slechte wetten’ of ‘verkeerde regels’ noemen. Veel van de wettelijke gevolgen van onrecht die de ziel van een mens ervaart in de omgang met anderen, beïnvloeden de ziel zodanig dat de nawerkingen ‘s nachts in het etherisch lichaam aanwezig blijven en leiden tot de uitstoting van wezens die we geesten noemen. Dit is het tweede soort wezens dat de mens schept.
We moeten er dan rekening mee houden dat dit probleem ook omgekeerd bestaat.
Wat ‘s nachts het lichaam verlaat, het astrale lichaam, is zo georganiseerd dat het afhankelijk is van de aanwezigheid binnen het zenuwstelsel.
Wanneer het zich daar niet in bevindt, is het niet op de juiste plaats. Het astrale lichaam moet dus ook vanuit de hogere werelden worden ondersteund.
Hogere beschermgeesten moeten zich ermee verenigen. Ook van deze hogere geesten kan iets worden losgemaakt door de activiteit van de menselijke ziel en bijzondere zielprocessen.
Dit gebeurt door het effect op de menselijke natuur van wat we ‘verkeerd advies geven’ zouden kunnen noemen. Dit effect treedt bijvoorbeeld op wanneer iemand een ander verkeerd advies opdringt, onvoldoende gegronde vooroordelen vormt, of iemand overtuigt en zijn ziel zodanig behandelt dat hij niet vrijwillig kan instemmen, door hem als het ware met geweld te dwingen tot de overtuiging dat hij fanatiek aan zichzelf is toegewijd.
Wanneer dergelijke invloeden van de ene persoon op de andere worden uitgeoefend, blijft er ‘s nachts een effect in het astrale lichaam achter, wat ertoe leidt dat de hogere wezens bepaalde entiteiten uitdrijven die tot de categorie demonen behoren.
Deze worden gecreëerd, zoals hierboven beschreven, omdat mensen elkaar niet ontmoeten met een houding die als volgt kan worden uitgedrukt: “Ik wil de ander vertellen wat ik denk. Als hij het ermee eens is, is dat zijn zaak!”
Honderden demonen worden gecreëerd aan de speeltafel tijdens bijeenkomsten, in Duitsland Herrenabende (herenavonden genoemd), en tijdens de afternoon tea, waar zelden een houding van innerlijke tolerantie te vinden is.
In plaats daarvan heerst een houding waarbij iemand denkt: “Als je mijn mening niet wilt delen, dan ben je dom.”
Dit soort communicatie van ziel tot ziel is in de hoogste mate demonengenererend.
Zo ontspringen spirituele wezens werkelijk uit het menselijk leven. Ze bezielen de spirituele wereld en al deze wezens, fantomen, geesten en demonen beïnvloeden op hun beurt de mens.
Als in onze omgeving een of ander vooroordeel zich epidemisch verspreidt, of een of andere dwaze mode de ronde doet, dan is dit het werk van demonen die door mensen zijn geschapen en die nu de rechte lijn van vooruitgang belemmeren. De mens is altijd omringd en overspoeld door de wezens die hij zelf heeft geschapen.
Zo zien we hoe de mens zijn eigen vooruitgang belemmert door zijn vermogen om te scheppen in de spirituele wereld. We moeten ons ervan bewust worden dat alles wat we denken, voelen of emotioneel waarnemen een veel grotere impact heeft in de bredere context dan wat er zou gebeuren als we een kogel zouden afvuren.
Dat laatste is misschien slecht, maar het wordt alleen als gevaarlijker beschouwd dan het eerste omdat de mens het met zijn grove zintuigen kan zien, terwijl hij de andere effecten niet waarneemt.
Dit is een deel van het spirituele leven dat de mens als het ware zelf ontvouwt. Een ander deel, hoe iemand deelneemt aan de interacties met de spirituele wereld, kan ons duidelijk worden door bepaalde menselijke culturele activiteiten die echter ook niet louter zijn wat ze voor de uiterlijke zintuigen lijken. Om dit te begrijpen, moet je bedenken dat er naast mensen nog andere wezens bestaan.
We kunnen stellen dat de mens zich op deze manier presenteert. Hij heeft een fysiek lichaam als het laagste onderdeel van zijn wezen. Er zijn wezens die werkelijk bestaan, die in hun huidige ontwikkelingsstadium geen dergelijk grof fysiek lichaam bezitten, maar voor wie het laagste onderdeel van hun wezen een etherisch lichaam is.
De mens kan zulke wezens door zijn activiteit naar zijn invloedssfeer trekken, meer dan wanneer hij niet actief zou zijn. Sterker nog, een deel van de ontwikkeling van de cultuur bestaat uit het proberen contact te leggen met deze wezens, wier laagste onderdeel een etherisch lichaam is.
Zulk contact wordt vergemakkelijkt doordat de mens op een specifieke manier fysieke lichamen creëert die door die wezens kunnen worden gebruikt om zich letterlijk aan hen vast te klampen, om zich via hen uit te breiden. Op deze manier worden verbindingsbruggen naar die wezens gebouwd.
Stel je voor dat de bloemenmand op dit spreekgestoel een lichaam was dat precies de vorm had van bepaalde vormen van het etherische lichaam van die zojuist genoemde hogere wezens. Ze zouden dan de neiging hebben om zich daar te vestigen, rond de bloemenmand te spelen en zich ermee te verbinden. We zouden zien hoe deze mand een aansporing is voor spirituele wezens om erin af te dalen, hem liefdevol te omarmen en zich goed te voelen over het feit dat ze op deze manier kunnen afdalen in de gemeenschap van mensen.
We hoeven alleen maar geschikte vormen te creëren en dan kunnen we bruggen slaan tussen onszelf en deze wezens.
Mensen hebben dit altijd al op bepaalde momenten op deze of een andere manier gedaan. In de Griekse cultuurperiode hadden mensen in hoge mate het vermogen om te communiceren met de spirituele entiteiten die zij hun goden noemden. Deze Griekse goden zijn geen fictie of volksfantasie, maar het zijn echte wezens, ze bestaan en moeten als zodanig worden beschouwd – deze Zeus, deze Pallas Athene, enzovoort, wiens laagste lichamelijke deel het etherische lichaam is.
En hoe slaagden de Grieken erin de goden in hun sfeer te trekken?
De Grieken bereikten dit door een hoog niveau van wat je een architectonisch ruimtelijk inzicht zou kunnen noemen te verwerven. Iemand die de ruimte bestudeert vanuit het perspectief van de spirituele wetenschap weet dat ruimte niet de abstracte leegte is waar onze moderne wiskundigen, natuurkundigen en monteurs van dromen, maar iets heel concreets.
Ruimte is iets dat van nature lijnen heeft naar hier en daar, lijnen in alle richtingen. Er zijn krachtlijnen van boven naar beneden, van rechts naar links, van voor naar achter, recht en rond, en in alle richtingen. Er zijn druk- en aantrekkingskrachten van spirituele aard in een ruimte. Kortom, men kan de ruimte voelen en er instinctief doorheen dringen.
Ik heb vaak het voorbeeld gebruikt dat iemand met ruimtelijk inzicht weet waarom bepaalde oude meesters drie engelen zo wonderbaarlijk levensecht in de ruimte konden schilderen; hij zag in dat deze drie engelen, net als drie bollen, elkaar in de ruimte ondersteunen door hun zwaartekracht.
Als je dit aan een ongetraind persoon vertelt, zal hij concluderen dat ze wel naar beneden zouden moeten vallen. Hij kan niet bevatten dat ze elkaar ondersteunen en overeind houden. Zulke wederzijds ondersteunende dynamische verhoudingen waren die waarvan de mensen uit de oudheid zich bewust waren, die nog een levendig gevoel hadden voor de oude helderziendheid die toen aanwezig was.
Het is bijvoorbeeld totaal anders wanneer je in deze context naar een schilderij van Boecklin kijkt. In tegenstelling tot zijn gebruikelijke uitmuntendheid, waar niets op aan te merken valt, zie je daar, als je het levende ruimtelijk inzicht hebt behouden, deze vreemde figuur van een engel waarvan je het gevoel hebt dat hij elk moment kan omvallen.
In recentere tijden is het levende ruimtelijk inzicht verloren gegaan. De Grieken bezaten dit ruimtelijk inzicht als een architectonische gedachte die verbonden was met de bouwkunst. Een Griekse tempel is een gekristalliseerde ruimtelijke gedachte in de ware zin van het woord.
De zuil die draagt wat er horizontaal of schuin op ligt, is niet iets verzonnen, maar iets dat, voor iemand met ruimtelijk inzicht, al in de ruimte aanwezig is en niet anders kan zijn. De hele tempel is geboren uit de concrete ruimte. Dit is wat iemand waarneemt die de lijnen van de ruimte kan zien. Hij hoeft niets meer te doen dan het steenmateriaal aan te passen waar hij de lijnen ziet, en eenvoudigweg met fysiek materiaal de reeds perfect afgebakende ruimte op te vullen.
In een Griekse tempel wordt de spiritualiteit van de ruimte volledig getransformeerd tot een zichtbare vorm. Door op deze manier het gekristalliseerde ruimtelijke denken te creëren, ontstonden vormen waardoor spirituele wezens, wier etherisch lichaam hun laagste element is, konden afdalen in de aldus gecreëerde afgesloten ruimte en in de vormen ervan een mogelijkheid vonden om daar te verblijven.
Het is dus geen loutere fantasie, maar de volledige waarheid, de ware waarheid, dat de Griekse tempel de woonplaats van de god was. Ja, de god woonde erin.
Door de vormen van de ruimte woonde hij erin. Het bijzondere aan de Griekse tempel is dat de onzichtbare god neerdaalt en bezit neemt van de vormen. Je kunt je een Griekse tempel zonder mensen voorstellen. In de wijde omtrek zie je geen mensen.
Deze plek zou volledig verlaten kunnen zijn, en toch zou de tempel niet verlaten zijn! De god woont erin! Dit is kenmerkend voor de Griekse tempel, maar het geldt niet voor de gotische koepel. Het is iets heel anders als je je een gotische koepel zonder mensen voorstelt, een koepel die leeg is. Dan is het geen geheel.
De Griekse tempel is compleet zonder mensen. De gotische koepel is pas compleet wanneer hij de gemeenschap herbergt en wanneer aan de spitsboog de gevouwen handen worden toegevoegd, wanneer gedachten en gevoelens zich verenigen met de architectonische vormen. Als je dit alles weglaat, is de gotische koepel onvolledig.
Hierin verschilt hij van een Griekse tempel. Het is een andere architectonische gedachte, op magnifieke wijze geboren uit de spirituele ruimte, maar zonder mensen is het onvolledig. En wanneer het spiritueel bevolkt is, wanneer het gevuld is met de gelovige gemeenschap, dan kunnen spirituele wezens van het beschreven soort erin neerdalen. Zo is elke architectonische gedachte heel concreet ontworpen voor iets specifieks.
Ook de Egyptische piramide is zo gebouwd dat de ziel die het lichaam verlaat, het pad kan volgen dat is uitgestippeld in de binnenste gangen van de piramide. De overgang van de ziel uit het lichaam naar de spirituele wereld wordt daar uitgedrukt. De gedachte die in een romaans gebouw tot uiting komt, is die van een graf. Een romaanse kerk zonder crypte, als die niet kan worden voorgesteld als een gewelf dat boven lijken uitsteekt, is onvolledig. Dit is er een onderdeel van. Daardoor wordt de kerk geboren uit de gedachte aan de verrezen Verlosser. Het is het gebedshuis voor het graf van Jezus Christus.
Dit geldt zeker ook voor andere werken uit de schone kunsten. Hetzelfde geldt voor beeldhouwwerken en schilderijen. Door hun vormen bieden ze een mogelijkheid aan wezens die in staat zijn hun etherische vormen aan te passen aan wat er wordt gecreëerd en deze vormen om zich heen te wikkelen. Ze neigen meer naar de buitenkant van de werken van beeldhouwers. Ze omringen deze sculpturale kunstwerken, terwijl architectonische werken meer opgevuld zijn. Met schilderijen bereiken we een ander soort wezens, wezens waarvan het laagste lichaamsdeel bestaat uit zeer fijn etherisch materiaal. Iemand die dit begrijpt, weet dat astraal-etherische wezens zich thuis voelen waar een schilder hen met zijn kleurenharmonie, in zijn lijnvoering, de mogelijkheid biedt om vanuit de spirituele wereld de onze binnen te treden.
Dan zijn er nog spirituele wezens waarvan het astrale lichaam hun laagste lichaamsdeel is en die bestaan uit nog subtielere substanties.
Deze wezens vinden in muziek een mogelijkheid om het gezelschap te delen van mensen die zich uiten in de kunsten van bewegende vormen. Een ruimte gevuld met muziek biedt spirituele wezens met een astraal lichaam als laagste niveau de mogelijkheid om af te dalen. Het vullen van een ruimte met muziek is dus zeker een manier voor de mens om interacties met andere spirituele wezens tot stand te brengen.
Net zoals de mens door middel van verheven, opmerkelijke muziek, om het zo maar te zeggen, goede wezens in zijn omgeving aantrekt, zo trekt afstotende muziek ook slechte astrale wezens in de invloedssfeer van de mens. U zou er niet erg van onder de indruk zijn als ik u de afschuwelijke astrale wezens zou beschrijven die ronddansen wanneer een orkest speelt bij sommige moderne muziekuitvoeringen.
Deze zaken moeten serieus worden genomen. We hebben nu gezien hoe onze zichtbare wereld en een onzichtbare wereld van spirituele wezens daarachter met elkaar in wisselwerking staan.
Daarnaast manifesteren de spirituele werelden zich in vele andere soorten levende wezens.
Waar de verschillende rijken van de natuur elkaar raken, zien we bijvoorbeeld een aantrekkingskracht voor spirituele wezens om te verschijnen.
We kunnen wijzen op elementaire wezens, die het leven voor ons nog begrijpelijker maken. Een prikkel voor de manifestatie van bepaalde wezens ontstaat waar metaal grenst aan het gewone aardse rijk. Overal waar dit aardse rijk doorsneden wordt door metaaladers, zijn zeer intelligente elementaire wezens te vinden die hun slimheid gebruiken om mensen voor de gek te houden. Soms handelen ze echter op een nuttige manier.
We noemen ze kabouters. Wezens van de kaboutersoort zijn te vinden in het binnenste van de aarde.
Ze verzamelen zich op bepaalde plekken, mits de grond stevig is. Er kunnen er honderden bij elkaar zijn. Maar als een ader bloot komt te liggen, verspreiden ze zich. Dan leeft en wemelt alles van die figuren die voorheen dicht bij elkaar zaten. Zoals gezegd, dit is het geval waar aarde metaal raakt. Bij een bron – waar het plantenrijk het mineralenrijk raakt, waar iets mosachtigs de stenen broederlijk omarmt, waar dingen op een bijzondere manier samenkomen die normaal gesproken niet bij elkaar horen – daar vind je wezens die we waternimfen en nimfen noemen, die ook echte wezens zijn.
En tot slot vinden we elementaire wezens waar het spirituele en het fysieke elkaar ontmoeten.
Wanneer het dierenrijk en het plantenrijk elkaar ontmoeten op een manier dat de wezens aanvankelijk van elkaar verwijderd zijn en elkaar later aanraken, bijvoorbeeld wanneer een bij aan een bloem zuigt, ontvouwt zich een smaakbeleving in de ruimte waar de bij en de bloem zich bevinden. Er is een smaakeffect wanneer de bij het sap van een bloem absorbeert. Dit effect is waarneembaar voor een spiritueel onderzoeker doordat hij iets ziet dat lijkt op een aura dat zich manifesteert rond de bloemkroon, wat de uitdrukking is van het smaakproces.
Dit alles is een aanleiding voor de wezens die we sylfen noemen om zich te manifesteren. Ze hebben een speciale taak in het leven van bijen, omdat ze niet alleen verschijnen wanneer een bij aan een bloem zuigt, maar ook de weg wijzen wanneer bijen zwermen. Ze zijn de leiders van de bijen.
Het volgende illustreert hoe de Wetenschap van de Geest ooit nuttig zal blijken.
De wijsheid van de imkers kwam voort uit helderziendheid. Wat er in de bijenteelt gebeurt, zoals de instinctieve handgrepen, is overgeërfd uit de oudheid. Vroeger bestond er nog een soort vaag helderziendheid die imkers in staat stelde de scherpzinnigheid van de sylfen te gebruiken voor de organisatie van het leven van de bijen.
De moderne bijenteelt weet hier niets meer van. Daarom gaat er met haar innovaties veel mis.
De moderne wetenschap mist de nodige inzichten. Mensen zullen de natuurlijke processen waaraan ze zelf deelnemen veel productiever kunnen beïnvloeden als ze zich bewust zijn van en kennis hebben van de werking van spirituele wezens. Wie het leven op dit gebied bekijkt, zal zien dat, met betrekking tot de wetenschap van de bijenteelt, het goede voortkomt uit de oudheid, terwijl moderne natuurwetenschappers deels afschuwelijke dingen produceren die geen goede bijenteelt zijn.
Uit het spirituele leven van de antroposofische beweging moet een culturele oceaan ontstaan waaruit vormen zich opnieuw zullen kristalliseren tot een nieuwe bouwstijl.
Een uitdrukking van menselijkheid is alleen mogelijk waar een gemeenschappelijke spirituele cultuur bestaat. De enige werkelijk nieuwe stijl van onze tijd is de bouwstijl van het pakhuis. Het is mogelijk dat mensen die later terugkijken op een vroegere tijd, tijdperken karakteriseren aan de hand van hun bouwstijlen. De middeleeuwen kunnen uitsluitend worden gekarakteriseerd op basis van de gotische koepels. Men zou alle andere documenten buiten beschouwing kunnen laten en toch de aard van de Middenmiddeleeuwen kunnen afleiden uit de gotische koepels. Hetzelfde geldt voor de periode tussen de 19e en 20e eeuw.
Deze kan later worden geschetst aan de hand van de stijl van het pakhuis. Het pakhuis sluit volledig aan bij het materialistische nutdenken. Dit denken komt in het pakhuis precies op dezelfde manier tot uiting als de geest die leefde in Tauler of Eckhart in de gotische koepel.
Ook in onze tijd is het mogelijk om stilistisch op een andere manier te werken. Onze culturele rijkdom is een krachtige vormgevende kracht, die een veel grotere invloed zou kunnen hebben op het zielenleven van de mens dan nu het geval is.
Neem bijvoorbeeld het tijdperk van de spoorwegen: er bestaat nog geen uniforme bouwstijl voor stations. Dit komt doordat de mens niet ervaart wat er gebeurt wanneer een trein aankomt en vertrekt. Hij ervaart niet dat de gebeurtenissen op het spoor zich in de buitenwereld kunnen uitdrukken. De aankomende en vertrekkende locomotieven die de gebouwen binnenrijden, kunnen zich wel in hun holle vormen manifesteren.
Hopelijk zal de mensheid, zodra ze de luchtvaart beheerst, de gedachte aan vertrek kunnen verbinden met de vertrekplaats, zodat men ervaart dat alleen een vliegtuig kan opstijgen vanaf een plek met die specifieke vorm. In alles kan het spirituele leven zich in vorm uitdrukken.
Pas wanneer we voelen dat we overal omringd zijn door uitingen van de ziel, zoals in de Middeleeuwen, is het juiste bereikt. Dit kan alleen gebeuren wanneer een cultuur doordringt in het menselijk leven, vanuit het perspectief van de Geestwetenschap. Geestwetenschap is niet onpraktisch. Het is precies iets dat de wereldcultuur moet doordringen en omvatten.
Het bestaat niet uit abstracte gedachten, maar moet in alle culturele stromen doordringen, overeenkomstig de intentie van hen die het tot leven hebben gebracht. Het moet zich in alles openbaren. We zouden alles moeten doordringen met de gedachten die de Geestelijke Wetenschap ons biedt.
Er is nog een andere gedachte die we voor ogen moeten houden, namelijk de gedachte die ons een zeker besef kan geven van hoe de impulsen van de Geestelijke Wetenschap moeten werken om te worden wat ze bestemd zijn te zijn.
Het is goed, vooral wanneer we een winterperiode afsluiten en afscheid van elkaar nemen, dat we deze verfrissing van gevoel en geest meenemen, en een deel van deze stroom in ons hart laten stromen en deze de wereld in dragen, zodat we ons altijd verbonden voelen met de wereldwijde stroom van de Geestelijke Wetenschap.
Het is mogelijk dat velen buiten de gemeenschap vandaag de dag nog steeds niets weten over de Geestelijke Wetenschap. Kijk maar naar onze kleine bijeenkomsten en kijk dan naar alles wat er buiten de gemeenschap gebeurt – niemand weet er iets van; niemand voelt de essentie van de Geestelijke Wetenschap.
Wanneer zoiets zich aan onze ziel voordoet, kan er slechts één ander beeld ontstaan, een beeld dat ziel en hart versterkt.
Het is het beeld dat opduikt wanneer we kijken naar de vroegste christelijke tijden en zien wat toen de toon zette, wat er als cultuur bestond in de tijd van het oude keizerlijke Rome. Laten we ons voorstellen hoe het leven eruitzag in dat oude keizerlijke Rome. Stel je voor hoe de heersende kringen verdieping na verdieping voor zichzelf bouwden, terwijl tegelijkertijd een kleine groep mensen verbannen werd om beneden in de gewelfde kelders te leven.
Hoe vaten met wierook moesten worden geplaatst, zodat de stank die van de lijken afkwam, van de rottende lijken van degenen die uit de gelederen van deze kleine groep werden vervolgd en gedood, niet al te veel opviel.
Laten we ons voorstellen hoe de wilde dieren uit de hokken sprongen en degenen verscheurden die uit de gelederen van deze kleine groep naar hen werden geworpen. Laten we afdalen van de paleizen van de heersers van het keizerlijke Rome naar de gangen waar de eerste christenen woonden, naar waar dit kleine groepje mensen zich bevond.
Waar ze hun eerste altaren oprichtten boven de beenderen van hun doden. Waar ze, onzichtbaar voor het heersende keizerlijke Rome, hun cultuur ontvouwden.
Ze deden dit onzichtbaar, net zoals de hedendaagse volgelingen van een nieuwe spirituele realisatie die elkaar onzichtbaar ontmoeten, spiritueel onzichtbaar voor de officiële, toonaangevende cultuur!
Laten we hen volgen die beneden woonden, die zich zelfs niet aan het daglicht mochten tonen. Hoeveel duizenden van hen daar begraven lagen. Verborgen waren zij die onder het aardoppervlak een nieuwe spirituele cultuur plantten.
Zo ontstaan culturen in de duisternis van de verborgenheid.
Zo vormen ze zich en treden ze vervolgens uit de duisternis.
We kunnen dit besef meenemen in ons gevoel, dat de beweging van de Geestelijke Wetenschap werkelijk geroepen is om iets te zijn zoals de eerste christelijke beweging. Moge ze in eerste instantie een ondergronds bestaan leiden, en mogen degenen in de bovengrondse werelden er heel andere gedachten over hebben. Hoezeer ze zichzelf ook nog steeds als de autoriteiten beschouwen, over een paar eeuwen zullen de dingen anders zijn. Dan zal de antroposoof het gevoel hebben dat hij datgene wat nu ondergronds werkt, naar het licht zal brengen; dat hij de Geestelijke Wetenschap zal dragen met dezelfde denkwijze als de eerste christenen hun cultuur uit de catacomben droegen.
Zo’n bewustzijn geeft ons de kracht en de mogelijkheid om spirituele kennis in ons zielsleven op te nemen. We willen in zo’n gemoedstoestand vertrekken, om in zulke gevoelens weer samen te komen. We willen ons niet bezighouden met abstracties, maar met iets dat de “zenuw” van ons leven kan worden. Zo willen we in onze ziel gieten wat we horen uit de hogere werelden. We willen onszelf kracht geven en ons eraan herinneren dat het gedachtegoed van de Geestelijke Wetenschap zo nauw met ons hart verbonden moet zijn geraakt dat we, zelfs als we tijdelijk van elkaar gescheiden zijn, in geest met elkaar verbonden blijven. En dit gevoel zal ons weer samenbrengen.
Je ziet dus dat de mens een brug slaat van de fysieke naar de spirituele wereld door de vormen die hij schept. Het is misschien niet erg geruststellend om te ontdekken dat mensen een leger van spirituele wezens creëren dat hun ontwikkeling belemmert. Maar de wetenschap dat ze ook een weg voor zichzelf kunnen banen die naar hogere spirituele wezens leidt, door zulke architectonische vormen in de wereld te plaatsen, is wellicht wel enigszins troostrijk.
https://rsarchive.org/…/SOL2023/098-17_1908-06-14.html
